Uwielbiam obficie owocujące jarzęby o różowych owocach. Do takich należy, spotykany tylko w kolekcjach, jarząb nie posiadający jeszcze polskiej nazwy - Sorbus pogonopetala. Spotkać go można w arboretum w Rogowie oraz w Glinnej. Drzewka są małe - idealne do przydomowych ogródków. Liście złożone składają z 10-12 par listków i listka wierzchołkowego i przypominają nieco liście jarzębu Koehnego.
Udało mi się ostatnio spotkać skrzydłorzech, którego złożone liście mają oskrzydloną osadkę. To pochodzący z Chin Pterocarya stenoptera. Rarytas w Polsce. On nie ma jeszcze polskiej nazwy, chociaż spotyka się określenie - skrzydłorzech chiński ze względu na jego pochodzenie. Liście są trochę mniejsze niż u jego kaukaskiego krewniaka (skrzydłorzech kaukaski), którego w Polsce można częściej spotkać. Warto jeszcze zwrócić uwagą na owoce - moim zdaniem ładniejsze, większe, grubsze, a orzeszki posiadają po 2 skrzydełka.
Spotykając pierwszy raz to drzewo ma się wrażenie, że mamy do czynienia z bardzo egzotycznym skrzydłorzechem. Podobieństwa pewne są. Owoce co prawda nietypowe i bardzo duże ale owocostany długie i zwisające jak u skrzydłorzechów. Poniekąd to prawie prawda, bo drzewo należy do rodziny orzechowatych, podobnie jak skrzydłorzech. Jednak jego nazwa rodzajowa to cyklokaria, a znany jest jej tylko jeden gatunek: cyklokaria okrągłoowocowa (Cyclocarya paliurus)
Warto wspomnieć przy okazji, że do orzechowatych należą: cyklokaria (Cyclocarya), orzech (Juglans), orzesznik (Carya), platykaria (Platycarya) i skrzydłorzech (Pterocarya). Jeśli się pomyliliście to jesteście w doborowym towarzystwie. Dawniej takson ten włączony został do rodzaju skrzydłorzech w odrębnej sekcji Cycloptera.
Cyklokaria okrągłoowocowa to duże drzewo liściaste, rośnie w swojej ojczyźnie (środkowe Chiny) do 30 metrów. U nas spotyka się w arboretach drzewa 8-12 metrowe. Liście nieparzystopierzaste składające się z 7-9 listków, liść średniej długości do 20–25 cm, ciemno zielony, błyszczący. Ogonek liściowy 3-4 cm. Listki boczne siedzące lub z ogonkiem do 2 mm. Blaszka liściowa eliptyczno-jajowata do szeroko lancetowatej, 5–14 × 2–6 cm, owłosiona na żyłkach od spodu. Brzegi drobno ząbkowane. Owoce to kuliste orzeszki, ok. 7 mm średnicy, otoczone okrągławymi skrzydełkami do 6 cm, z wieloma delikatnymi, promieniście rozchodzącymi się żyłkami. Przypominają miniaturowe talerzyki ułożone na nitce; kilkanaście sztuk jeden pod drugim.
Cyklokaria okrągłoowocowa znana jest z zastosowania w medycynie chińskiej. Z liści jej przygotowuje się słodką herbatę, stosowaną w Chinach w leczeniu otyłości i cukrzycy. Istnieje obszerna literatura dokumentująca wysiłki mające na celu naukowe określenie jej wpływu, a także identyfikację substancji czynnych i sposobów ich działania.
Gatunek ten został poznany przez naukę zachodnią dzięki okazom zielnikowym zebranym w XIX wieku przez niemieckiego misjonarza i sinologa Ernsta Fabera w Zhejiang oraz przez Augustine'a Henry'ego w Hubei. Ernest Wilson zebrał nasiona w Syczuanie podczas swojej pierwszej wyprawy dla szkółki Veitch w 1901 roku i ponownie podczas późniejszych podróży.
Moim zdaniem drzewo w czasie owocowania wygląda rewelacyjnie i z powodzeniem można go w Polsce uprawiać. Owoce, jak widać na kilku zdjęciach poniżej, potrafią wisieć na gałązkach do kolejnego sezonu letniego.
Nazwa 'Variegata' wskazuje, że mamy do czynienia z odmianą o pstrych liściach. "Variegata" bowiem po łacinie oznacza "zróżnicowany", "pstry", "cętkowany" lub "o różnobarwnych plamach". Termin ten odnosi się do cechy roślin, które charakteryzują się różnokolorowymi wzorami na liściach lub innych częściach. Dereń pagodowy 'Variegata' (Cornus controversa 'Variegata') zachwyca urodą biało-pstrych liści. Duże drzewka wyglądają bajkowo, szczególnie latem, kiedy wydaje się, że zostały obsypane śniegiem. Dereń ten ma długie, wąskie, lancetowate liście. Szerokość do 4 cm, często nierówne i dziwnie zdeformowane.
Wydaje się, że odmianę tę wprowadził na rynek brytyjski ogrodnik John Veitch tuż przed rokiem 1890 i pierwotnie uprawiano ją tam jako Cornus brachypoda. Nazwę Cornus controversa nadano jej dopiero w 1909 roku. Wcześniej znana była na kontynencie jako Cornus macrophylla. W obu przypadkach błędnie, ponieważ są to synonimy dla derenia o naprzeciwległych liściach.
Co ciekawe odmiana ta dość obficie owocuje. Tak prezentuje się dereń pagodowy 'Variegata' z początkiem sierpnia:
Wiele razy już pisałem o roztrzeplinie wiechowatym (Koelreuteria paniculata). Okazuje się, że w Polsce można sadzić jego kuzyna z południowo-zachodnich Chin. Dziś przedstawiam Koelreuteria bipinnata. Niestety nie ma on jeszcze polskiej nazwy gatunkowej. Ponieważ jednak jego nazwa łacińska wskazuje na podwójnie pierzaste liście (pinnata = pierzasty) to można by go nazwać roztrzeplinem podwójniepierzastym. Te liście to wyjątkowa cecha. One są naprawdę duże i wskazują, że mamy do czynienia z egzotyczną rośliną. Roztrzeplin ten jest wysokim drzewem o smukłym pokroju. Inaczej niż jego wiechowaty kuzyn.
Koelreuteria bipinnata ma natomiast bardzo podobne kwiaty. Owoce jednak się bardzo różnią - mają mniej zaokrąglony kształt i są silniej podzielone klapki z widocznymi podziałkami. Są bardziej nieregularne i nie tak nadmuchane. Młode torebki mają piękny, różowofioletowy kolor, pięknie kontrastując z rozpoczynającymi jesienią swoje żółte przebarwienia liśćmi. Ja jeszcze tego jesiennego owocowania nie spotkałem. Na razie mam tylko zdjęcia z fazy kwitnienia Koelreuteria bipinnata.
Leszczyna pośrednia (Corylus ×colurnoides) tylko raz gościła na moim blogu. Spotkałem ją w zeszłym roku w Ogrodzie Botanicznym w Krakowie. Jest to mieszaniec naszej leszczyny pospolitej i leszczyny tureckiej czasami widywanej w starszych parkach.
Teraz spotkałem w arboretum Wirty jej odmianę "Władysław Bugała" - to drzewko ma tam dopiero 15 lat. Odmiana ma purpurowe liście, gdyż powstała jako mieszaniec z purpurowolistną odmianą leszczyny pospolitej (Corylus avellana 'Fuscorubra'). Cechują ją nie tylko purpurowe liście ale też spękana korowina - charakterystyczna dla leszczyny tureckiej. Latem purpurowe są tylko młode liście, pozostałe są zielonkawe. Teraz głównie po owocach i ich osłonkach widać, że mamy do czynienia z odmianą o purpurowych cechach. Warto jeszcze zwrócić uwagę, że odmiana owocuje dość obficie, a owoców na jednym węźle potrafi być prawie do 10 sztuk.
Nazwa odmiany została nadana dla uczczenia profesora Władysława Bugały, który był opiekunem naukowym arboretum w Wirtach w latach 1983-2007. Jego rękę i zmysł dendrologiczny dobrze widać w doborze tamtejszej kolekcji - na dniach pokażę fotorelację z wycieczki do tego miejsca.
Teraz kilka zdjęć z końcówki lipca. Tak prezentuje się leszczyna pośrednia "Władysław Bugała":
