Ptasie drzewa, ptasie owoce

Prawie 12 lat temu pisałem o dokarmianiu ptaków zimą i ich wpływie na rozmnażanie się drzew i krzewów. Proces ornitochorii jest znany od lat i został dogłębnie zbadany. Ja również przez ten tuzin lat - w sumie tuzin zim powinienem napisać poprawnie - dokonałem wielu obserwacji ptaków i gatunków drzew, na które przylatują, jak na darmową stołówkę.

Postaram się w tym artykule pokazać te ptaki i drzewa. To tylko wyniki moich obserwacji - żadne naukowe wnioski. Warto posiadać w ogródku takie gatunki roślin, które stanowić będą zimą, w tych trudnych miesiącach, miejsce pożywienia dla wielu ptaków.

Klony i gile

Szczególnie klon ginnala (Acer tataricum subsp.ginnala) i klon tatarski (Acer tataricum), które utrzymują skrzydlaki na gałązkach aż do wiosny. Ich nasiona to przysmak gili. Podobno gile lubią też owoce jesionów (Fraxinus).

Ostrokrzew i kosy

Po pierwszych większych mrozach do moich owocujących ostrokrzewów przylatują kosy. Widocznie lubią te owoce dopiero po przemrożeniu. U mnie to krzewiasty ostrokrzew Meservy (Ilex meserveae).

Jarząb dalekowschodni i kosy

Przez pierwsze lata owocowania jarząb dalekowschodni (Sorbus commixta) utrzymywał owoce aż do wiosny. Później zwiedziały się o nim kosy i już późną jesienią wyjadają owocki co do jednej sztuki.

Jarząb mączny i kawki

Spacerując jesienią byłem świadkiem nalotu kawek na duże drzewo jarzębu mącznego (Sorbus aria). Dojrzałe owoce znikały z gałązek bardzo szybko.

Orzech włoski i gawrony

Myślę, że każdy czytelnik tego bloga widział, jak gawrony próbują z wysokości wypuścić z dzioba orzecha włoskiego i roztłuc skorupę. Jeszcze najlepiej, aby zdążyć przed nadjeżdżającym samochodem. Tak, orzechy orzechów włoskich (Juglans regia) to przysmak gawronów. Oczywiście przy okazji takie orzechy bywają gubione, co przyczynia się do ekspansji tych drzew.

Dąb szypułkowy i sójki ze srokami

Wiele razy jesienią i zimą widuję sójki w ogrodzie. One są szybkie i wszechobecne. Często toczą walki ze srokami. Zastanawiałem się zawsze, co je tu sprowadza. Dopiero wiosną, przy pracach porządkowych po zimie, wiedziałem o co chodzi. One roznoszą żołędzie i ukrywają je w różnych miejscach - przechowalniach na gorsze czasy. Oczywiście żołędzie bardzo łatwo potem kiełkują, co przyczynia się do masowego rozmnażania dębów szypułkowych (Quercus robur).

Sosna czarna i sikorki

Często zimą widywałem nalot sikorek na szyszki i pędy sosny czarnej (Pinus nigra). Najwidoczniej przylatywały po ukryte w szyszkach nasiona.

Dzięcioły w ogrodzie

Gdy drzewa już mocno urosły to zaczęły ogród odwiedzać dzięcioły. Niestety nie mam pojęcia, czego dokładnie szukały.

Mazurki, wróble i sikorki

Zawsze drobnemu ptactwu coś smakowitego wywieszam na drzewach albo sypię do karmnika. Gromadzą się wtedy chmary sikorek, mazurków i wróbli. Ja wierzę, że przyczyniają się one potem do zmniejszenia liczby owadzich szkodników w ogrodzie.

Oczywiście wielu gatunków ptaków nie rozpoznaję (nie znam się na tym), a wiele innych ciężko jest mi sfotografować - nie specjalizuję się w takiej fotografii i nie mam specjalistycznych obiektywów. Widywałem u siebie sroki, rudziki, grubodzioby czy sowy.

Może macie inne przykłady ptaków w Waszych ogrodach w innych regionach Polski?

Inwazyjność czeremchy późnej

Pokażę dziś, jaką olbrzymią moc inwazyjności posiada czeremcha późna (Prunus serotina), zwana czeremchą amerykańską. Kilka miesięcy temu zakład energetyczny robił wycinkę drzew i krzaków pod wyższymi liniami energetycznymi. Wycinali wszystko do samej ziemi. Pozostał tylko pas gleby i trawy. Nie zostawili nic innego. 

Znam obszar, gdzie pod liniami rosły kilkunastoletnie czeremchy późne. Dużo średniej wielkości młodych drzew. Przypomnę, że wycinka odbyła się kilka miesięcy temu: 3-4 miesiące z grubsza. Zobaczcie, jaką siłę przetrwania i rozwoju ma ten gatunek drzewa. Przez te sto kilka dni porosły chaszcze czeremchy sięgające mojego wzrostu - 180 cm. Ogrom bio masy. Kilkadziesiąt drzewek na dość małym obszarze. Myślę, że porównując liczbę drzewek przed i po wycince, to ona się co najmniej podwoiła. Prawdziwa inwazja. Co ciekawe, na tych młodych czeremchach jeszcze wiszą liście, a większość z nich jeszcze jest zielona! Śnieg dookoła, a one zielone. Z dużych drzew czeremchy późnej liście już dawno opadły, pięknie przebarwiając się wcześniej na pomarańczowo. Widać to na ostatnim zdjęciu poniżej.

Do tej inwazji czeremchy późnej mocno przyczynia się też ptactwo (ornitochoria). Owoce czeremchy bardzo szybko po dojrzeniu znikają z gałązek. Mamy końcówkę listopada i ja nie spotykam już owoców tej czeremchy. A przecież ona kwitnie i owocuje u nas dość późno. Owoce głogów czy jarzębów jeszcze wiszą. OK - one są bardziej trwałe i twarde, ale na pewno mniej smaczne.

Lantana pospolita

Przechadzając się Krakowskim Przedmieściem w Warszawie można wstąpić na kampus Uniwersytetu Warszawskiego. Rośnie tam trochę ciekawych i rzadkich drzew i krzewów. Mnie zachwyciła posadzona w gruncie (zapewne na okres wiosenno-letni) lantana pospolita (Lantana camara). Rośnie jako ponad 2 metrowe drzewko i ma się bardzo dobrze, bo zawiązała owoce. Kibicuję jej od 2015 roku. Wtedy pierwszy raz się na nią natknąłem. Dużo urosła przez te 8 lat i obficiej kwitnie. Wydaje mi się, że to odmiana 'Camara Pink' lub 'Pink Passion'.

Lantana pospolita

Lantana pospolita pochodzi z Ameryki Południowej (Wenezuela, Kolumbia), Karaibów, Ameryki Środkowej i Meksyku. Nie jest odporna na mróz więc zapewne jest przechowywana przez UW na zimę w pomieszczeniu. Liście dość charakterystyczne, jajowate z pomarszczoną blaszką, brzegi piłkowane i szorstko owłosione. Uwaga na łodygi - posiadają małe, zagięte ku dołowi ciernie. Najurokliwszym akcentem lantany są jej kwiaty. Kwiaty zebrane są w główkowatych kwiatostanach na szczycie łodygi. Są różniej wielkości: zewnętrzne kwiaty mają 1 cm średnicy i nierówne płatki korony, wewnętrzne są mniejsze i bardziej regularne. Kwitnie długo - od końca wiosny aż do jesieni. Na początku zaczynają kwitnąć kwiaty zewnętrzne, a dopiero po pewnym czasie kwiaty środkowe. Charakterystyczną cechą lantany jest, że podczas kwitnienia kwiaty zmieniają swoją barwę z żółtej, przez pomarańczową, na czerwoną czy różową. Kwiaty wabią motyle. Owocem są początkowo zielone, później purpurowoatramentowe i w końcu granatowoczarne pestkowce o kulistym kształcie. W środku zawierają 1–2 nasiona, które roznoszone są przez ptaki (ornitochoria)

Jeszcze jedno - trzymajcie dzieciaki z daleko od lantany. Cała roślina jest trująca. Jako ciekawostkę warto podać jeszcze, że w ciepłych krajach jest uznawana za roślinę inwazyjną -  dla przykładu w Indiach nazywana jest "curse of India" (przekleństwo Indii).

Owoce na drzewach - stołówka dla ptaków

Warto planując nasadzenia do ogródka wybrać kilka takich gatunków drzew, których owoce długą wiszą na gałązkach i są zimą przysmakiem dla ptactwa. Niewątpliwie do nich należą jarzęby i rajskie jabłonie. Ostatnie bardzo mroźne dni pokazały, jak wiele gatunków ptaków przybywa teraz do domowych ogródków w poszukiwaniu pożywienia. Nie wszyscy mają karmniki, nie wszyscy dokarmiają. A gdyby tak rosło więcej owoców na drzewach byłoby im lżej przetrwać zimę.

Oto kilka przykładów żywych owocowych stołówek, które udało mi się uchwycić. Jeden jeszcze sprzed ataku śnieżycy Brygidy - jarząb mączny przysmakiem krukowatych (tu raczej kawki) i drugi z dziś - jarząb japoński, jako przysmak kwiczołów. 

A tu sikorki buszujące przy szyszkach sosny czarnej - jak widać muszą im smakować nasionka.

Kiedyś jeszcze spotkałem grubodzioba rozbijającego duże szyszki świerkowe.

Zastanawiałem się natomiast, jak to jest z głogami, bo widuję zimą i wiosną dużo tych drzewek z owocami (szczególnie głóg jednoszyjkowy, cętkowany i Lavallego) i one nie znajdują ptasiego amatora. Ktoś wie czemu? A mini gruszki gruszy drobnoowocowej - one też jeszcze wiszą na gałązkach.