Inwazyjność bożodrzewu gruczołowatego

Pisałem już o drzewach inwazyjnych, w tym o inwazyjności czeremchy późnej. Tym razem o kolejnym drzewie. Będąc w Poznaniu, Wrocławiu czy Krakowie widywałem bardzo dużo samosiejek mniej znanego drzewa - bożodrzewu. Wycieczki do Chorwacji potwierdziły, że im cieplejszy klimat tym inwazja jest gwałtowniejsza. Myślałem, że co do Polski tyczy się ona tylko cieplejszych rejonów naszego. Inwazyjność bożodrzewu gruczołowatego (Ailanthus altissima) wykracza jednak poza te ciepłe obszary. Uznawany on jest za jeden z najbardziej inwazyjnych gatunków w Europie i Ameryce Północnej! Ostatnio spotkałem już takie samosiejki w centrum Polski.

Dlaczego tak jest? Dlaczego bożodrzew gruczołowaty jest tak inwazyjny? 

Drzewo to rośnie bardzo szybko. W pierwszych latach po wysiewie bożodrzew gruczołowaty osiąga wzrost 2 - 2,5 metra rocznie! Dość wcześnie kwitnie i wydaje owoce. Zapach kwiatów przywabia owady zapylające - jest pożytkiem dla pszczół. Dorosłe drzewo potrafi obrodzić tysiącami owoców (badacze piszą o liczbie 350 tysięcy dla dużego bożodrzewu!). Owoce - oskrzydlone orzeszki - są łatwo rozsiewane przez wiatr (anemochoria) i wodę (hydrochoria). Nasiona dość szybko kiełkują. W warunkach miejskich radzi sobie wyśmienicie. Nie straszna mu długotrwała susza czy zanieczyszczenie powietrza. Kora i liście zawierają toksyny, które przedostając się do gleby, utrudniają rozwój innym drzewo i krzewom. To prawdziwy niszczyciel z jednej strony, ale z drugiej idealny rodzaj drzewa do rekultywacji terenów zdegradowanych, poprzemysłowych czy zanieczyszczonych. Coś za coś.

W waszych miastach i miasteczkach macie już do czynienia z taką inwazją?

Blizny liściowe bożodrzewu gruczołkowatego

Teraz zimą są dobrze widoczne sercowate, jasne blizny liściowe, po opadłych liściach z poprzedniego sezonu wegetacyjnego, u bożodrzewu gruczołkowatego. Jego roczne pędy mają czerwono-brązową barwę. Całość prezentuje się dość urokliwie na tle zimowej "szarzyzny", a do tego może służyć do szybkiej identyfikacji tego gatunku drzewa.

Gdzieniegdzie jeszcze na gałązkach można spotkać oskrzydlone, charakterystyczne owoce bożodrzewu gruczołkowatego. Część leży pod drzewami po ostatnich wichurach.

Jak się dobrze przyjrzeć, to nad niektórymi bliznami są już uwypuklone pąki nowych liści. Czekają tylko na korzystne warunki pogodowe.

Bożodrzew gruczołowaty odmiana czerwonoowocowa

Bożodrzew gruczołowaty (Ailanthus altissima) odmiana czerwonoowocowa (Erythrocarpa) to najpiękniejsza odmiana tree of heaven - drzewa niebios. O bożodrzewach wiele razy już pisałem, ale tej odmianie warto poświęcić osobny wpis. Jej wąskie skrzydlaki są latem czerwonawej barwy. Z daleka w skupiskach wyglądają wręcz na kasztanowe tony acz z bliska na czerwonawo-pomarańczowe. Zjawiskowo prezentują się na tle dużych, złożonych pierzastych liści. 

To rzadko spotykana odmiana. U nas w Żyrardowie taką spotkałem. Urokliwa, nieprawdaż?

Pąki kwiatowe bożodrzewu

O bożodrzewach mało się pisze pozytywnie w naszym kraju. Ja mam jakiś sentyment do tych bardzo oryginalnych i urokliwych drzew. A niestety w Polsce nie mają dobrego PR, a wręcz bożodrzew uznawany jest za zagrożenie dla naszych gatunków drzew. W przypadku uwolnienia  do środowiska przyrodniczego może zagrozić gatunkom rodzimym lub siedliskom przyrodniczym. Należy do listy drzew inwazyjnych - takich, które kiedyś sprowadzono do naszego kraju z innych stref klimatycznych, a teraz jest im tak dobrze, że zagrażają pozostałym roślinom. Wypierają je. Nie wolno bożodrzewu sadzić bez pozwolenia, ani wprowadzać samemu do naturalnego środowiska. A jeszcze 30 czy 20 lat temu nasz czołowy dendrolog - Pan Władysław Bugała - sugerował, że bożodrzew zasługuje na jak najszersze rozpowszechnienie w cieplejszych rejonach naszego kraju. Jak to się wszystko zmienia.

Bożodrzew gruczołowaty (Ailanthus altissima) jest gatunkiem pochodzącym z Chin i Wietnamu. Jego negatywną cechą są odrośla korzeniowe, z których tworzą się nowe drzewa. Rośnie bardzo szybko - do 2 metrów u młodych drzew. Bardzo dobrze sobie radzi z suszą i zanieczyszczeniami powietrza. Polecany był do nasadzeń na nieużytkach. 

Więcej szczegółów o wpływie tego drzewa na nasze środowisko można poczytać na http://projekty.gdos.gov.pl/files/artykuly/127037/Ailanthus-altissima_bozodrzew-gruczolowaty_PL_icon.pdf

Bożodrzew za chwilę zacznie kwitnąć. Mi udało się uchwycić jego pąki kwiatowe.

Czy w Waszych rejonach spotykacie bożodrzew na masową skalę?

P.S. O drzewach inwazyjnych zrobię wkrótce osobny wpis. Warto je poznać.

P.S.2 Na początku 2023 roku napisałem o drzewach inwazyjnych.

Kwitną bożodrzewy

Bożodrzew należy do tych egzotycznych drzew dobrze radzących sobie w naszym klimacie, które bardzo późno kwitną. Koniec czerwca i początek lipca to czas, gdy dopiero wypuszczają pierwsze kwiaty. Kwiatuszki są niepozorne, żółto-zielone i zebrane w całkiem duże wiechy.

W tym roku obawiałem się, że dość mroźna zima narobiła szkód w bożodrzewach ale udało się i nie widać uszkodzeń. Nie wiem jak z młodszymi drzewkami - te które spotykam są już kilkudziesięcioletnie.

Bożodrzew - boskie drzewo

Bożodrzew gruczołkowaty to duże i piękne drzewo. Pochodzi z Chin ale dość często spotykany jest w Polsce. Coraz częściej.

Wykorzystywany jest w ziołolecznictwie:

• kora posiada silne właściwości bakteriobójcze i bakteriostatyczne,
• owoce stosuje się jako środek pomocniczy w leczeniu nieregularnego miesiączkowania, zbyt obfitych krwawień menstruacyjnych oraz żylaków odbytu,
• wywarem z liści leczy się wrzody.

Ze względu na swoje właściwości dość często nazywany jest boskim drzewem. Po angielsku jego nazwa to 'tree of heaven' - drzewo niebios.