Drzewa Beskidu Żywieckiego

Ostatnio pojechałem pospacerować i poobserwować przyrodę w Beskidzie Żywieckim - od Żywca przez Korbielów po Zawoję. Wszedłem na Grójce, Pilsko, Diablak (Babia Góra) i Sokolicę. To dość wysokie góry. Mało kto jest świadomy, że najwyższe w Polsce poza Tatrami. Babia Góra - najwyższy szczyt tych gór - liczy sobie 1725 metrów n.p.m. To ponad 100 metrów więcej niż Śnieżka. 

Szlaki nie należą teraz późną jesienią do łatwych. Błoto, zalegające śliskie liście, skałki. Na wysokości od 1300-1400 metrów kończy się typowo leśna wysoka roślinność i spotykamy tylko niższe jej formy - główni kosodrzewinę. Tam wysoko już leży śnieg. Ja piszę o wycieczce w terminie 11 listopada. Teraz śnieg jest pewnie już wszędzie.

W Beskidach dominują lasy bukowe, zwłaszcza w dolnych partiach, gdzie występuje tzw. buczyna karpacka, z domieszką jodły, świerka i modrzewia. Wyższe partie gór porasta las świerkowy i jodłowy (bory świerkowe), a powyżej 900 metrów n.p.m. dominuje sam świerk i jarzębina. Powyżej, jak pisałem już, tylko sosna kosodrzewina z pojedynczymi drzewami świerku. 

Trzmielina brodawkowata

Coraz rzadziej można spotkać w naszych lasach trzmielinę brodawkowatą (Euonymus verrucosus). W sumie to w Polsce występują dwie trzmieliny - najczęściej trzmielina pospolita i właśnie trzmielina brodawkowata. Trzmielina pospolita rośnie i w lasach, i na skraju dróg, i trafia się w miastach. Jest większym drzewem. Brodawkowata głównie w lasach i zaroślach. Nie wymaga słonecznych stanowisk do kwitnienia i owocowania.

Trzmielina brodawkowata w Polsce osiąga swoją północną i zachodnią granicę zasięgu. Jest gatunkiem wschodnio-europejskim - głównie rośnie w części europejskiej dawnego ZSRR. Generalnie w Polsce spotkać ją można w Górach Świętokrzyskich, Borach Tucholskich i na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. Ja odkryłem kilka jej stanowisk na Mazowszu.

Trzmielina brodawkowata bardzo różni się od swej krewniaczki. Przede wszystkim zwróćcie uwagę na brodawki na jej korowinie i pędach. Gałązki są nimi oblepione. Stąd pochodzi przecież nazwa tego drzewa. Druga różnica to dużo mniejsze liście osadzone na bardzo krótkich ogonkach. No i owoce. Tu nawet amator zobaczy dużą różnicę. Różowe torebki są mniejsze, wiszą na bardzo długich i cienkich szypułkach, początkowo są zielonokremowe, po dojrzeniu odkrywają czarne, kuliste nasiona, które okryte są tylko do połowy pomarańczową osnówką. Różnica jest też w terminie dojrzewania owoców. Trzmielina brodawkowata już dojrzewa, natomiast trzmielina pospolita jeszcze nie otworzyła swoich torebek. Zobaczcie zdjęcia z dzisiejszego spaceru:

I kilka zdjęć trzmieliny pospolitej dla porównania. Nieprawdaż, że trudno je pomylić?

Las pod koniec listopada

Delikatnie sypnęło pierwszym śniegiem. Nie utrzymał się on jednak za długo. Mimo to postanowiłem wybrać się do lasu. Warto było. Chociaż widoki nie tak śliczne, jak będzie biało, ale dla miłośnika przyrody każda pora jest dobra, aby pospacerować wśród drzew, czy po leśnych ścieżkach. Te grzybowe aromaty, olejki eteryczne drzew iglastych, świeże i czyste powietrze... 

Co tu więcej pisać, zapraszam na fotorelację z lasu:

Dąb bezszypułkowy latem

Bardzo się ucieszyłem podczas wczorajszego spaceru. Miejsce, które odwiedzałem dziesiątki razy, przy jednym z lokalnych parków, okazało się być tym, które często się odwiedza a czegoś nie widzi. Zlokalizowałem tam piękny, jeszcze dość młody, dąb bezszypułkowy. Aż przykro to stwierdzić, że tak popularnego gatunku jeszcze dobrze nie opisałem i nie zilustrowałem. Niestety w centrum kraju dość rzadko się spotyka tego dęba. Ostatni raz natknąłem się na niego nad morzem i w Górach Świętokrzyskich. A za często tam nie bywam. Czas nadrobić zaległości.

Dąb bezszypułkowy to pewnie trzeci, najczęściej występujący dąb w Polsce, po szypułkowym i czerwonym, a przed omszonym i błotnym. Inne to już rzadkości, jak wielkolistny czy burgundzki. Dąb bezszypułkowy osiąga dużo mniejsze wysokości od szypułkowego - góra 20 metrów. Dąb ten preferuje suchsze stanowiska i mniej kwaśne. Liście ma dużo płycej klapowane i nieco ciemniejsze od szypułkowego. Jak się dłużej popatrzy na nie, to widać dobrze tę różnicę. Żołędzie są osadzone w kącikach i posiadają bardzo krótką szypułkę. Stąd nazwa. Właśnie zaczynają być widoczne.

Brzoza brodawkowata w lipcu - seria drzewa rodzime

Najczęściej przybliżam na blogu ciekawe gatunki i odmiany drzew i większych krzewów do naszych ogrodów i zadrzewień miejskich. Ale warto też pokazać te nasze rodzime, typowe, często spotykane drzewa. Stałych bywalców naszych parków, pól czy lasów. One też są warte pokazania. Też ładnie wyglądają. Też mają zastosowanie w ogrodach. No i koniecznie trzeba umieć je rozpoznać o każdej porze roku.

Dziś chciałem pokazać, jak wygląda brzezina latem - tak potocznie nazywa się najpopularniejszą z naszych brzóz - brzozę brodawkowatą. Oczywiście najszybciej rzuca się w oczy jej biała korowina, z wiekiem spękana z czarnymi fragmentami. Ładnie teraz widać, jak na średnich drzewach korowina się łuszczy i odchodzi pasami. Liście intensywnie zielone, romboidalne, średniej wielkości i podwójnie piłkowane. Im bliżej połowy lipca tym owoce brzozy - oskrzydlone orzeszki skupione w walcowate owocostany - zaczynają się rozpadać i rozsiewać nasionka. Powoli ten proces zaczyna już następować. Pod brzozą i w okolicy będzie pełno nasionek.

Las, drzewa, grzyby i kleszcze

Końcówka września i październik to (w zależności od pogody) czas, gdy pojawiają się w lasach grzyby. Teraz mamy taki okres. Mocno popadało, noce były ciepłe a teraz mamy słoneczną aurę. Idealny czas na grzybobranie. Grzybów od dobrego tygodnia czy dwóch jest w bród. I tych psich, niejadalnych czy trujących ale i tych znakomitych. Lasy są pełne grzybiarzy. Grzyby pojawiły się też masowo na targach i ryneczkach.

Co czyha na grzybiarzy w lesie?

Niestety na amatorów grzybobrania oczekują w lasach i drzewnych zagajnikach dobrze uzbrojone  armie wygłodniałych kleszczy. Wiadomo są też pająki, gryzące mrówki, żmije, dziki, jelenie i przeróżne owady ale to właśnie kleszcze należy się bać najbardziej. Właśnie ze względu na mnogość przedstawicieli i groźne dla życia i zdrowia skutki ugryzień. Czy jest dobry sposób aby przed nimi się zabezpieczyć? Zaraz do tego dojdziemy.

Grzyby i drzewa

W polskich lasach występuje kilkaset rodzajów grzybów jadalnych. My głównie znamy i skupiamy się na zbieraniu kilkunastu z nich. Co ważne, wiemy też (mikoryza), że koźlarze trafią się częściej w lasku brzozowym, prawdziwki przy świerkach, bukach, grabach i dębach, opieńki na przeróżnych pniach drzew, gąski pod świerkami a maślaki w młodych sosenkach. I do takich lasów się udajemy. Grzyby w sumie rosną przez cały rok, ale dla powstawania owocników, czyli tego co w sumie zbieramy niezbędne są odpowiednie warunki atmosferyczne. Deszcz i ciepło. Grzyby lubią wilgoć - obfite opady przyspieszają rozwój grzybni, co przy cieple zapewnia wysyp grzybów. Sezon
grzybowy trwać będzie do pierwszych przymrozków. Nieliczne gatunki takie jak boczniak, czy grzybówka można spotkać będzie nawet w zimę w cieplejszych bezmroźnych dniach.

Jak bezpiecznie zbierać grzyby?

To że wiemy które grzyby rosną pod jakimi drzewami to jeszcze mało aby zbierać grzyby jadalne. Warto pierwsze razy spędzić w lesie z doświadczonym grzybiarzem. Warto zaopatrzyć się w atlas grzybów. Można też po zbiorach udać się do najbliższej stacji sanitarno-epidemiologicznej celem kontroli naszego koszyka. Niestety wiele grzybów trujących jest bardzo podobnych do gatunków jadalnych. Choćby śmiertelnie trujący muchomor sromotnikowy, który z wyglądu przypomina jadalną gąskę. Czy goryczak żółciowy podobny do borowika. Nie mając 100% pewności, że znaleźliśmy jadalnego grzyba lepiej go wyrzucić albo w ogóle nie zbierać niż nie daj boże przeznaczyć do późniejszej konsumpcji.

Uwaga na kleszcze

Trujące odmiany grzybów nie są jedynym zagrożeniem czyhającym na spacerujących po lasach grzybiarzy. Niestety szczyt sezonu grzybowego zbiega się z jesiennym wysypem kleszczy w lasach. Te małe, niemal niewidoczne ale groźne stworzenia najczęściej oczekują na żywiciela w wysokiej trawie i krzakach. Właśnie tam gdzie często klękamy po naszego znalezionego, pięknego grzyba. Kleszcze potrafią przez wiele tygodni czekać na ofiarę, która przechodząc trąci drzewną gałązkę lub liść. Gatunkiem, który najlepiej czuje się w naszych lasach jest kleszcz pospolity (Ixodes ricinus), który odpowiedzialny jest za przenoszenie wielu groźnych chorób m.in. boreliozy i kleszczowego zapalenia mózgu (KZM).

Jak się chronić przed kleszczami?

I tu zaczyna się problem. To jest trochę tak jak z grypą. Lepiej zapobiegać niż leczyć. Nie ma stuprocentowej ochrony przed ukąszeniem kleszcza, ale jest kilka sposobów na zminimalizowanie ryzyka. Wychodząc na grzyby do lasu powinniśmy ubrać odzież z długimi rękawami i nogawkami oraz buty sięgające za kostkę. Lepiej by ubranie było w jasnych kolorach. To pomoże szybciej zauważyć i zlokalizować kleszcza. Po powrocie z lasu warto poświęcić chwilę na obejrzenie własnego ciała. Zazwyczaj kleszcz nie wbija się od razu w ciało, tylko szuka dogodnego miejsca o miękkiej skórze np. pod pachami, lub w okolicach pachwin. Jeżeli znajdziemy na ciele kleszcza należy go jak najszybciej usunąć, gdyż może to nas uchronić przed boreliozą. Powinniśmy również zwracać uwagę na wszelkie zmiany skórne zaobserwowane po powrocie z grzybobrania. Typowym objawem, który bardzo często towarzyszy boreliozie jest widoczny gołym okiem rumień wędrujący.

Szczepienie najlepszą ochroną przeciwko KZM

Niestety usunięcie zarażonego pajęczaka nie gwarantuje nam ochrony przed kleszczowym zapaleniem mózgu, którego wirus znajduje się w ślinie kleszcza. Do zarażenia KZM dochodzi już z chwilą ukąszenia. Na szczęście przed chorobą można zabezpieczać organizm za pomocą szczepionki. Zatem jeśli jesteś amatorem leśnych wędrówek czy grzybobrania to nie ma na co czekać.Po co ryzykować. Lepiej bezpiecznie zbierać grzyby. Do przyjęcia szczepienia kwalifikuje lekarz. Podczas konsultacji medycznej możemy poprosić go o zastosowanie przyspieszonego schematu szczepień, pozwalającego pacjentowi na szybkie uzyskanie ponad 90% odporności w ciągu 14 dni. Polega on na zaaplikowaniu dwóch dawek szczepionki. Pełną 100% odporność pozwala uzyskać przyjęcie trzeciej dawki, którą można najszybciej zaaplikować po 21 dniach od pierwszego szczepienia.