Orzech pośredni (Juglans x intermedia) - rzadkości dendrologiczne cz.33

Opisując różne rodzaje i gatunki orzechów rosnących w Polsce napisałem kiedyś, że nie posiadam jeszcze w kolekcji orzecha pośredniego. Orzech pośredni (Juglans x intermedia) to mieszaniec orzecha włoskiego (Juglans regia) i orzecha czarnego (Juglans nigra). Jedyny jego okaz w Polsce rośnie w arboretum Wirty. Ciekawostka na skalę kraju. Byłem tam w ten weekend :-).

Drzewo to wykazuje cechy obojga rodziców. Orzech pośredni rozmiarowo rośnie większy niż orzech włoski. Liście ma podobne kształtem do liści orzecha włoskiego. Są większe, złożone i składają się z 9-11 listków. Brzeg listków jednak jest drobno piłkowany, jak ma to miejsce u orzecha czarnego. Owoce w skorupach podobne do orzechów włoskich ale pachną cytrusami, jak orzechy orzecha czarnego. 

Z tego co się dowiedziałem cały czas trwają próby jego rozmnożenia. Niestety bez powodzenia. Wirty najprawdopodobniej posiadają jedyny taki okaz na skalę kraju! Drzewo jest duże i wiekowe. 

Na zdjęciach udało mi się uchwycić owoc - dojrzewającego jeszcze orzecha w łupinie.

Piękne przebarwienia orzecha czarnego

Poszedłem pospacerować sobie po Parku Ujazdowskim w Warszawie. Jesień wygląda tam rewelacyjnie. Co kilka dni zmiana. Różnych gatunków drzew jest tam cała masa, dlatego spektakl jesiennych przebarwień można podziwiać przez wiele dni i za każdym razem biorą w nim udział inni aktorzy. Jak w dobrym filmie czy sztuce teatralnej. Serio - bardzo polecam ten park.

Dziś pokażę tamtejszego orzecha czarnego (Juglans nigra) - olbrzymie drzewo - Pomnik Przyrody. Łatwo go teraz dostrzec i rozpoznać. Przekroczył 25 metrów wysokości i ma ok. 350 cm w obwodzie. Według statystyk jest drugim, co do wielkości orzechem czarnym w Warszawie. Pierwszy jest orzech Niemcewicza rosnący na terenie SGGW. 

Orzech czarny z Parku Ujazdowskiego prezentuje się teraz w takich kanarkowych barwach:

Orzechy rosnące w Polsce

Całe ostatnie 12 miesięcy dogłębnie analizowałem, badałem, fotografowałem różne orzechy - drzewa z rodzaju Juglans Sp. Szukałem kolejnych drzew, gatunków i odmian. Sprawdzałem różnice, śledziłem je od momentu wypuszczenia pąków, pojawienia się pierwszych liści, do kwitnienia, aż teraz po owocowanie. Otwieram łupiny, czyszczę skorupy orzechów. Szukam szybkiej metody na jej otworzenie. Nie wiem, czy wiecie, ale skorupa orzecha składa się z 2 mocno sklejonych ze sobą połówek. Je da się rozerwać bez uszczerbku i bez śladu. Beż noża, brzeszczota, bez użycia siły. A skorupy są bardzo twarde - najmniej twardą ma orzech włoski. Jego też nie jest łatwo przepołowić, jak się nie zna sposobu.

Dotarło to do mnie, gdy wczesną wiosną, znajdowałem po drzewami różnych gatunków, mniej znanych orzechów, połówki skorup w nienaruszonym stanie. Ale, że jak? Ptaki, wiewiórki? Upadek z wysokości? Raczej nie. Skorupy były zupełnie nienaruszone. To się samo zadziało. Jak? Woda, wilgoć, częste zmiany temperatur z plusa na minus i odwrotnie w czasie zimy. Idealny przepis. Mega prosty. Wypróbowałem w zamrażalce. Działa.

Orzech czarny mizernie zaowocował w tym roku

Mamy w mieście, w bardzo charakterystycznym punkcie, duże, wiekowe drzewo orzecha czarnego. W zeszłym roku opisałem, jak sypnęło przy mnie orzechami. Przeszedłem się wczoraj sprawdzić, jak w tym roku z jego owocowaniem. Zaskoczył mnie negatywnie. Orzechów wypatrzyłem bardzo mało (w przeciwieństwie do orzechów orzecha włoskiego, których będzie dużo w tym sezonie - nie zaszkodziły im wiosenne przymrozki). Dużo leżało natomiast pod drzewem niedojrzałych jeszcze owoców. Efekt pewnie ostatnich wiatrów i frontów burzowych z ulewami. Szkoda.

Jak wyglądają orzechy popularnych orzechów

Dziś nie lada gratka dla fanów rozpoznawania drzew. Postanowiłem zaprezentować, jak wyglądają orzechy (bez zielonych łupin) najpopularniejszych w Polsce orzechów. To duże drzewa wydające dość podobne owoce i posiadające podobne, złożone liście. Jesienią pozbawiłem je łupin i wyczyściłem. Niektóre bardzo brudziły. Teraz tego nie widać. Zestawiłem obok siebie, aby porównać ich rozmiary. Voila. Wierzę, że się przyda takie porównanie orzechów.

Od lewej mamy dobrze znanego orzecha włoskiego (Juglans regia). Skorupa najjaśniejsza, podłużna, delikatnie rzeźbiona z wyraźną otoczką między połówkami skorupek. Następny jest orzech czarny (Juglans nigra). Najbardziej okrągły i najciemniejszy, najtrudniej odchodzi od łupiny. Mocno rzeźbiony dość schematycznym wzorem. Kolejny orzech szary (Juglans cinerea) jest najdłuższy, podłużny z wyraźnym, ostrawym czubkiem. Średnio rzeźbiony. Ostatni orzech ajlantolistny (Juglans ailantifolia) jest najmniejszy, delikatnie rzeźbiony, również z ostrym czubkiem.

Są jeszcze orzech kalifornijski, orzech drobnoowocowy i orzech mandżurski, ale występują chyba tylko w ogrodach botanicznych i arboretach. To mega rzadkości. No i orzechy laskowe, ale to już inna rodzina.

Spadają orzechy czarne

Dużo później, niż u naszego orzecha włoskiego, spadają owoce z drzew orzecha czarnego. Dziś takie mnie "zaatakowały" -> stąd i te zdjęcia i wpis.

Owoce są zielonożółte, większe, cięższe i w grubszych łupinach, o zupełnie innej strukturze. Łupiny nie otwierają się na gałązkach. Może czasami delikatnie pękają, ale sam orzech pozostaje w łupinie nawet po opadnięciu. Tak naprawdę, to ciężko go, w czystej formie, stamtąd wydobyć. Po rozkrojeniu mięsistej, gąbczastej łupiny pojawia się orzech ale w śliskiej, brązowawej, mięsistej, ściśle przylegającej ochronnej otoczce. Ona brudzi dłonie na brązowo. Dopiero po jej zeskrobaniu dostajemy się do orzecha. Sam orzech dużo twardszy - zwykły dziadek do orzechów nie daje rady go rozłupać. Nieco większy i w skorupie rzeźbionej nieco inaczej. Skorupa przypomina raczej kamień niż orzecha.