Tuja 'Smaragd' i mieszańce gatunkowe żywotników

Od jakiegoś czasu śledzę wszelkie naukowe badania i rozprawy na temat mieszańców żywotnika zachodniego (Thuja occidentalis) z żywotnikiem olbrzymim (Thuja plicata). W pozycji "Drzewa i krzewy" Władysława Bugały z 2000 roku znajdziemy informację, że 'Smaragd' to nowa odmiana wyhodowana w Danii w 1950 roku, wąska o cylindrycznej lub wąskostożkowatej koronie, podobna do odmiany 'Columna' ale zawiązująca mniej szyszek i dorastająca do 3-4 metrów wysokości. Przypuszczalnie jest mieszańcem dwóch żywotników - zachodniego i olbrzymiego. Nie zgadza mi się tu rozmiar i te szyszki - widuję Smaragdy po 6-8 metrów wysokości, które obradzają dość obficie w szyszki.

Idźmy dalej - a w sumie wcześniej - po raz pierwszy takie mieszańce gatunkowe opisuje Włodzimierz Seneta jeszcze w 1981 roku w książce "Drzewa i krzewy iglaste". Stosuje tam nazewnictwo Thuja x plicatoides. Niestety nazwa ta okazuje się być nieuprawniona zgodnie z kanonem opisywania i nadawania reguł nazewnictwa przez botaników. 

W Roczniku Polskiego Towarzystwa Dendrologicznego w 2019 roku ukazuje się artykuł Hybrids of Thuja occidentalis and T. plicata (Cupressaceae) – Is this a fact or misunderstanding? Na polski tytuł ten brzmi - Mieszańce Thuja occidentalis i T. plicata (Cupressaceae) – fakt czy nieporozumienie? Autorstwa Jerzego Zielińskiego, Władysława Danielewicza i Piotra Kosińskiego. Tam stosowana jest nazwa Thuja xsenetiana, niestety z błędem ortograficznym.

Dopiero kolejne, V wydanie najnowszej książki "Dendrologia" z 2023 roku podaje poprawną nazwę takich mieszańców, jako Thuja xsenetana, czyli żywotnik Senety. Te mieszańce zawierają wiele cech pośrednich między roślinami rodzicielskimi. Z grubsza od żywotników zachodnich różni je:

• smukła sylwetka
• silniejszy wzrost
• boczne liście posiadają ostrzejsze i wyprostowane wierzchołki
• kora łuszcząca się szerszymi pasmami
  
• szyszki wąskojajowate
• wielkość wyrostków na szczycie łusek

od żywotników olbrzymich natomiast:

• jaśniejsze ulistnienie
• łuski bez połysku
  
• brak plamek wosku na spodzie liście
• szyszki o węższych łuskach 
• mniej odchylonym na zewnątrz wyrostkiem na szczycie szyszek
  

Tu Smaragd pasuje idealnie, chociaż wiele tych różnic nie jest łatwych do zaobserwowania na szybko. Generalnie warto sobie uświadomić, że tuja 'Smaragd' to mieszaniec gatunkowy. Czasami zwana jest też Szmaragd. W większości opisów naszych szkółek i serwisów internetowych znajdziecie, że to odmiana żywotnika zachodniego. Tak nie jest. Zainteresowanych dokładnymi różnicami tych żywotników odsyłam do wspomnianego już artykułu. Polecam lekturę - wszystkie szczegóły zostały podane na tacy.

Wrzucam skany liści żywotnika olbrzymiego z Żelazowej Woli, mieszańcowego 'Smaragd' z mojej działki i żywotnika zachodniego - drzewo z Ogrodu Botanicznego w Warszawie.

Żywotnik zachodni

Żywotnik olbrzymi

Żywotnik mieszańcowy 'Smaragd'

Żywotnik mieszańcowy 'Smaragd' wygląda teraz tak:

Tuje po wichurze

Silne wichury związane z niżem Nadia, które przechodzą ostatnio nad Polską, przyczyniają się do dużych strat w starym drzewostanie. Łamią się też chore drzewa oraz te, które były źle posadzone i niewłaściwie przycinane. To temat na osobny wpis. 

Dziś chciałem pokazać, jak po takich wiatrach osiągających pod 100 km/h, zostają prześwietlone tuje, zwane żywotnikami, i pozbawione starych, brązowiejących łusek. Te łuski po sezonie zazwyczaj utrzymywały się na gałązkach aż do wiosny. Raz na jakiś czas warto ich się pozbyć i strącić z roślin. Teraz wiatr zrobił swoje i jak się uspokoi trzeba będzie wszystko zgrabić i posprzątać. Jeśli nie ma żadnych większych uszkodzeń i połamanych gałązek - to można powiedzieć, że część wiosennych porządków wiatr zrobił za nas. Chyba jedyny plus tych wichur.

Ogrom strąconych łusek i gałązek pokazuje, ile dorosła, duża tuja potrafi zgubić liści w jednym sezonie. Szczególnie tych wewnątrz przy pniu. Ogromne powierzchnie trawnika zostały nimi przykryte. Zielonej trawy w ogóle nie widać. Na zdjęciach jest tuja - żywotnik zachodni odmiany 'Szmaragd'.

Czym się różni żywotnik zachodni od żywotnika wschodniego

Późna jesień to dobra pora na pokazanie różnic między żywotnikiem zachodnim (bardzo popularnym u nas do obsadzania terenów wokół działki i tworzenia żywopłotów) a żywotnikiem wschodnim (dużo rzadziej stosowanym). W tym miejscu warto od razu wspomnieć, że żywotnik wschodni zmienił miejsce w lokalizacji i został wydzielony do oddzielnego rodzaju, jakim jest biota. Czyli najprościej pisząc żywotnik wschodni to już biota wschodnia. W praktyce jednak nadal stosowana jest nazwa żywotnik. Dużo czasu upłynie aż szkółki i ogrodnicy zmienią nazewnictwo i zostanie ono rozpowszechnione. No i oczywiście żywotnik ma popularniejszą nazwę - tuja.

Łuski tych żywotników wydają się podobne. Ale są różnice. U zachodniego są nieco grubsze i posiadające szerszą sieć rozgałęzień. Gałązka łusek wschodniego jest dłuższa i węższa, a łuski dość regularnie odchodzą od pędu przewodnika. Nie będę pisał o ich kolorze, bo w szkółkach jest dużo odmian jednego i drugiego żywotnika o różnych kolorach i odcieniach łusek. Gałązka wschodniego pachnie typową, świąteczną choinką, zachodni dla mnie jest bezzapachowy.

O ile łuski tych drzew wydają się podobne, chociaż na zdjęciach i skanach widać różnice, to skupię się na szyszkach tych żywotników. Zachodni ma szyszki ok 1cm, brązowawe, złożone z 8-10 łusek. Wschodni ma szyszki dużo grubsze, elipsoidalne, większe (do 2cm), składające się z 4-8 łusek, które posiadają hakowato odgięte wyrostki. Bardzo charakterystyczne i zupełnie inne - bardziej dekoracyjne.

Jest też różnica w wymaganiach glebowych. Żywotnik zachodni preferuje gleby, takie jak większość iglaków: żyznej, wilgotnej gleby o delikatnie kwaśnym odczynie. Jest wrażliwy na długie okresy bez deszczu i trzeba go częściej podlewać. Wytrzymuje duże mrozy. Żywotnik wschodni natomiast woli gleby lekkie i bardziej wapienne, długie susze mu nie straszne ale jest wrażliwy na wysokie mrozy. Warto zatem wiedzieć, którego z tych żywotników posiadamy aby się nim dobrze zaopiekować.

Żywotnik zachodni:















Żywotnik wschodni: