Najwyższa jodła w Polsce

Kilka dni temu odkryto najwyższą jodłę pospolitą (Abies alba) w Polsce. Rośnie ona w Pienińskim Parku Narodowym i ma wysokość 55,86 metra, co oznacza, że jest najwyższym naszym drzewem rodzimym i jest wyższa o ponad 7 metrów od najwyższego drzewa liściastego w Polsce.

Odkrycia dokonał zespół w składzie dr hab. inż. Jan Bodziarczyk, prof. URK (Wydział Leśny w Krakowie, Katedra Bioróżnorodności Leśnej), mgr inż. Marcin Broźny (Pieniński Park Narodowy), mgr Łukasz Wilk (Instytut Botaniki PAN w Krakowie) oraz Przemysław Wilk. Na ślad najwyższej jodły w Polsce naprowadziły dane z lotniczego skaningu laserowego i analizy przeprowadzone przez mgr Łukasza Wilka, które zaowocowały odnalezieniem najwyższego drzewa przez Przemysława Wilka. Jodła ma 55,86 metra wysokości i obwód pnia 328 centymetrów. Podczas badań stwierdzono ponad dwadzieścia jodeł, które przekroczyły 50 metrów wysokości.

W najbliższym tomie serii monograficznej „Pieniny-Przyroda i Człowiek” ukaże się publikacja „Pieniński Park Narodowy ostoją najwyższych jodeł w Polsce”, w której znajdzie się więcej szczegółów, również tych o metodzie dotyczącej przeprowadzonych badań.

Dla przypomnienia warto wspomnieć, że najwyższym drzewem w Polsce jest daglezja zielona (Pseudotsuga menziesii) o wysokości 59,40 metra rosnąca w Sudetach.

Jodła olbrzymia

Nie spodziewałem się, że będę mógł się pochwalić takimi zdjęciami. Pierwszy raz uchwyciłem jodłę olbrzymią. Jodła olbrzymia (Abies grandis) to bardzo duże drzewo. Dostać się na szczyt i pstryknąć gałązki z szyszkami to marzenie. Ona osiąga u nas ponad 30 metrów - rekordowa w arboretum w Glinnej osiągnęła 40 metrów, podobnej wysokości drzewa rosną w Rogowie. Trafia się w naszych starych parkach. Pochodzi z południowo-zachodniej Ameryki Północnej. Z USA i Kanady, gdzie dorasta nawet do 70-80 metrów. Teraz pod koniec grudnia jej szyszki już się rozpadają i padają łupem ptactwa. Miałem jednak okazję znaleźć te szczytowe gałązki na ziemi (efekt przejścia przez arboretum w Rogowie orkanu Pia, który zniszczył kilka drzew). Te górne gałązki mają zupełnie inne igły niż na dolnych gałązkach. 

Jodła olbrzymia bardzo szybko rośnie i jest gatunkiem światłożądnym. Nie radzę sadzić w jej pobliżu innych drzewek. Ostatnio okazuje się, że z powodu ataku jodłowca kolcozębnego (Pityokteines spinidens) - chrząszcza z rodziny ryjkowcowatych - wiekowe, 30-40 letnie drzewa zamierają. To nieco eliminuje tę jodłę z uprawy na większych leśnych plantacjach u nas. Szkoda.

 Jodła olbrzymia z bliska wygląda następująco:

Jak widać z szyszki zostało już niewiele. Wiele gałązek miało już tylko same trzpienie. Widać już też pąki na przyszły sezon wegetacyjny. Igły od spodu zielonkawobiałe z dwoma wyraźnymi, wąskimi paskami szparkowymi. U igieł na dolnych gałązkach widać charakterystyczne wycięcie na wierzchołku:

Szyszki jodły

Pokażę dziś na przykładzie jodły Arnolda - krewnej popularnej u nas jodły koreańskiej - jak wyglądają szyszki jodły. Oczywiście są one sterczące, jak świeczki na starym zamkowym żyrandolu, w przeciwieństwie do zwisających szyszek świerków. Mają wydłużony, beczułkowaty kształt, ale nie tak typowy beczułkowaty, jak szyszki cedrów. Szyszki jodeł są różnych kolorów - od zielonkawych, po niebieskawe, aż do brązowych. Wszystko w zależności od gatunku i terminu w którym obserwujemy drzewo jodłowe z szyszkami.

O tej porze większość jodeł ma już dojrzałe tegoroczne szyszki. Część z nich powoli zaczyna rozpadać się na gałązkach. One nie spadają na ziemie. Nie znajdziemy ich pod drzewem (podobnie jak u cedrów). Rozsypują się na drzewie. U jodły Arnolda i u jodły koreańskiej dzieje się to pod koniec września. U jodły kalifornijskiej i u jodły pospolitej trochę później - w październiku. Co istotne, na tych dwóch ostatnich jodłach, szyszki pojawiają się w dużo późniejszym wieku i są one zazwyczaj bardzo wysoko umieszczone na drzewach.

Jak rozpada się szyszka jodły

Rozpadająca się szyszka jodły rozpoczyna ten proces od szczytu. Najpierw rozsypują się górne warstwy szyszki. Jeśli mamy szczęście podpatrzeć taką szyszkę to zauważymy dwa rodzaje łusek. Łuski nasienne i łuski okrywowe. Łuski okrywowe są grubsze i ich zewnętrzna powierzchnia nadaje piękny kolor szyszce. Łuski nasienne mają końcówkę odgiętą ku dołowi i wystającą nieco poza obrys beczułki. To te jasno-brązowe elementy widoczne a boku szyszki. Po rozsypaniu się łusek szyszki uwidacznia się oś szyszki, czyli trzpień. Gdy cała szyszka się rozsypie zostanie sam trzpień. Po jego długości widać, jak wysoka była szyszka (czasami trzpień się łamie i jest krótszy).

Dwa ostatnie zdjęcia pokazują przełamaną szyszkę jodły. To się generalnie nie zdarza. Zrobiłem to na potrzeby tego artykułu, żeby pokazać, jak szyszka wygląda w przekroju poziomym i jak ułożone są nasiona i łuski.

Jak odróżnić świerk od jodły?

Dla amatora odróżnienie tych 2 iglastych drzew - świerka i jodły jest dość trudne. Chodzi mi o świerka pospolitego i jodłę pospolitą. Inne świerki i jodły spotykane w naszych ogrodach mają więcej cech różniących. Ale damy radę.

Czym różni się świerk pospolity od jodły pospolitej?

Zacznijmy od pokroju. Czyli od sylwetki drzew. Będzie łatwiej prezentując zdjęcie. W Powsinie w arboretum posadzono obok siebie w 2001 roku właśnie świerka (po prawej) i jodłę (po lewej). Wyraźnie widać u świerka łukowato rosnące gałęzie. Zajmuje on też nieco więcej miejsca - bardziej rozrasta się na boki. U jodły za to widać większe zagęstnienie gałązek, które wyprostowane delikatnie wznoszą się ku górze. Świerki rosną do 50 metrów, jodły są zazwyczaj niższe. Na zdjęciu tego nie widać, ale oba drzewa osiągnęły podobną wysokość. U jodły wierzchołek w starszym wieku zaczyna się spłaszczać i tworzy tzw. bocianie gniazdo.

Pokrój świerka i jodły

Trzpień - ślad po szyszce jodłowej

Pod jodłami nie znajdziemy szyszek. One nie opadają, tak jak u świerka, czy u sosny. Szyszki jodeł rozpadają się na drzewach. Najczęściej bardzo wysoko. Ciężko je dostrzec. Szyszki jodeł bardzo często pojawiają się na wyżej położonych gałęziach. Wyjątkiem jest to jodła koreańska, u której szyszki można obserwować w niższych częściach drzewa.

Dziś jednak postanowiłem wykorzystać ostatni chyba tak ciepły weekend i uzbrojony w drabinę poobserwowałem szyszki mojej jodły Arnolda - to siostra jodły koreańskiej. Szyszki jej obradzają wyższe partie drzewa. Od kilkunastu dni obserwuję rozpadanie się tych szyszek. Gdy szyszki jodły dojrzeją to rozpadają się i zostaje na gałązce tylko oś szyszki. Ta oś szyszki nazywa się trzpieniem. Trzpienie pokazują jakiej długości były szyszki.

Fotki mają nieco czerwonawy odcień - były robione przy zachodzie słońca. Jak widać szyszki rozpadają się od góry ku dolnym warstwom szyszek.

Jodła Arnolda i młode szyszki

Jodła Arnolda dość późno wypuszcza szyszki. Czasami musiałem czekać aż do czerwca. W zeszłym roku w ogóle się nie pojawiły - pewnie z powodu częstych i dużych przymrozków. W 2013 były w I dekadzie maja, a w tym roku rozwijają się już od połowy kwietnia. I to w niesamowitej ilości. Do tej pory było to kilka sztuk na rok.

Dodatkowo zauważyłem, że szyszki na jodle Arnolda rosną najczęściej w górnych partiach drzewa. Ale w tym roku będą też niżej - na wysokości wzroku. Będzie je łatwiej obserwować, szczególnie, że moja jodła Arnolda ma już z 5 metrów wysokości.

Młode i stare szyszki, czyli jodły wiosną

Maj to okres kiedy zawiązują się kwiaty i tworzą nowe szyszki jodeł a równocześnie rozsypują się te dojrzałe, zeszłoroczne. Szyszki jodły nie spadają pod drzewo. Rozpadają się na pniu od górnej części szyszki do dolnej. Często przy udziale ptactwa. A że wśród dużych jodeł jest to proces niemal niewidoczny dla naszego wzroku to warto obserwować te mniejsze, przydomowe: jodłę koreańską, jodłę Arnolda i czasami jodłę kalifornijską. To głównie na nich można dobrze dostrzec szyszki już na małych drzewkach. No może poza kalifornijską - na tej szyszki pojawiają się po kilkunastu latach ale są w miarę widoczne - drzewo ma wtedy ok. 4-5 metrów.

Poniżej zdjęcia jodły Arnolda z tego tygodnia. Nie dość, że tworzą się nowe szyszki to jodła ta puszcza właśnie świeże przyrosty i otwiera pączki z młodymi igłami. Ładnie teraz widać 2 białe paski pod spodem igieł jodły.