Brzoza czarna i jej urokliwa korowina

Brzoza czarna (Betula nigra) zwana często brzozą nadrzeczną - nie jest taka czarna, jak nazwa wskazuje. Za młodu literatura określa kolory jej kory jako czerwono-brązowe, srebrzysto-szare, różowo-brązowe, kremowe, rdzawe. Dla mnie ona jest łososiowa, niemal pomarańczowa. Wyjątkowa w swoim rodzaju. Jedno jest pewne - kora ta bardzo charakterystycznie łuszczy się szerokimi pasami. Daje drzewku dużo uroku w okresie bezlistnym.

Jej ojczyzną jest wschodnie i centralne USA. U nas bardzo rzadko się pojawia wśród nasadzeń, ale jest dostępna w szkółkach. Dobre drzewo dla zieleni miejskiej. Udało mi się ostatnio natknąć na kilka takich młodych brzóz czarnych w Warszawie.

Wiąz syberyjski na suszę

Często dostaję pytania, jakie by tu drzewo polecić w określone miejsce. To nie jest łatwe zadanie - w Polsce mamy w szkółkach dostępne kilkaset rodzajów i odmian drzew liściastych i iglastych do przeróżnych zastosowań w przeróżnych pokrojach. Można się zgubić albo nie dostrzec tego idealnego, które najlepiej by nam pasowało. Często decyduje cena albo dostępność materiału szkółkarskiego. Czasami rozmiar - nie chcemy czekać i kupować kilkunastocentymetrowej sadzonki. Wybieramy takie wyższe drzewka. 

Dziś postaram się polecić do nasadzeń parkowych, miejskich i osiedlowych drzewo bardzo odporne na suszę, coraz bardziej nas nękające. Takie nie brudzące. Średniej wielkości (rośnie powoli, dorasta do 20-30 metrów, ale dopiero po wielu latach, częściej spotykałem takie 8-10 metrowe). Bezobsługowe. Owoce nieduże acz dekoracyjne. Kwiaty niealergizujące. Odporne na choroby. Przekonałem?

Z tytułu wiadomo, że jest to wiąz syberyjski. Wiąz syberyjski (Ulmus pumila) spotykam tylko wśród bardzo starych nasadzeń albo w starych parkach. Nie spotkałem nigdzie młodych drzewek. Dlaczego? Nie znamy tego gatunku? Nie wiem. Myślę, że warto się o nim więcej dowiedzieć i sadzić tam, gdzie inne gatunki schną na potęgę. Ludzie od zieleni miejskiej słyszycie?

Jak zieleń wpływa na temperaturę otoczenia w miastach

Dzisiejszy upał postanowiłem spędzić na przeprowadzeniu ciekawego testu temperatury powietrza. Wiele się mówi i pisze w mediach, jak to ważne jest wykorzystywanie zieleni i odejście od trendu asfaltowania, betonowania i kostkowania naszych miast i miasteczek (tzw. betonoza i kostkoza). Znajdziemy wiele takich miast, ich rynków, deptaków, ulic bez dużych drzew, zmniejszania terenów zieleni kosztem kolejnych bloków czy betonowych parkingów. Zobaczmy, jak to wszystko wpływa na odczuwanie upałów.

Przypomnę jeszcze tylko w tym miejscu mój wpis z 2013 roku o miejskich wyspach ciepła (UHT). Dziś sam postanowiłem sprawdzić w moim miasteczku, jak zieleń wpływa na temperaturę (co prawda nie mieszkam w aglomeracji ponad 10 milionowej, czy dużym mieście w Polsce, tylko w 40 000 Żyrardowie, ale wyniki i tak są zaskakujące).

Dzisiejszy dzień wydał mi się idealny. Upał powyżej 30 stopni. Niebo było bezchmurne. Upał w godzinach szczytu wydawał się stały, nie rósł, ani nie malał. Wyszedłem na miasto z termometrem (patrzcie na środkowy pomiar - ta czujka szybciej reagowała na zmiany temperatury, wskazywany czas był o 2h wcześniejszy). Całe doświadczenie przeprowadziłem w przedziale 90 minut w godzinach 14:00 - 15:30. Pomiary odnotowywałem w okręgu do 500 metrów, żeby zapewnić w miarę stabilność pomiarów i położenia geograficznego. Niestety nie mieszkam blisko centrum - tam pomiary mogłyby wskazać jeszcze wyższe temperatury.

W jakich miejscach mierzyłem temperaturę powietrza?

Zacząłem od postawienia termometru na rozgrzanym przez cały dzień samochodzie. To najwyższy pomiar jaki odnotowałem - aż 59,5°C. Można się oparzyć dotykając karoserii. Ile czasu takie auta będą się studzić i oddawać ciepło? Szybko się to nie stanie. Noc w dużym mieście będzie bardzo ciepła.

Ile tego upału dziś było? Termometr zostawiony na skoszonej, niskiej trawie wskazał 53 kreski. Dużo - niska trawa niewiele gorąca niweluje. Przed upałami lepiej nie kosić trawników.

Jak rozgrzał się asfalt i beton? Znalazłem kawałek asfaltu na bocznej, mało uczęszczanej ulicy. Pomiar wskazał 54,3°C. Niestety, jak już napisałem, nie dotarłem do centrum, nie chciałem też ze względów bezpieczeństwa robić pomiarów na ruchliwej drodze. Tam pewnie byłoby jeszcze kilka kresek wyżej.

Czas na cień. Czym jednakże jest cień? Miejsce w cieniu, jak się zaraz okaże, innemu miejscu w cieniu nie jest równe. Na początek cień pod 5-6 metrowymi lipami posadzonymi dość luźno w rzędzie. Pod takim drzewem już można się schronić przed upałem. Pomiar wyniósł 'zaledwie' 35,4°C, czyli ok. 19-20 stopni mniej niż na asfalcie na pełnym słońcu. Grubo? 

Poszedłem dalej. Spotkałem duży parking ułożony z kostki. Idealne miejsce, aby sprawdzić czy upał nie zelżał. Wynik dał 52°C, czyli można założyć w granicach błędu pomiarowego za podobny wynikowi z asfaltu. Nadal piekielnie gorąco.

Czas na miejsce zadrzewione - park, ale taki bez super gęstego zadrzewienia i bez typowych trawników. Zwykły park czy skwer z drzewami ponad 10-12 metrów wysokości. Ustawiam termometr, czekam i czuję chłodek. Serio. Wynik spadł do 28,7°C. To jest aż 7 stopni mniej niż pod zwykłym drzewem. W takim miejscu upału się zupełnie nie odczuwa. Jego tam nie ma. W parku można swobodnie oddychać i się poruszać.

Czas na wyższe trawy i coraz modniejszą łąkę kwietną. Takiej typowej nie spotkałem, ale, jak widać coś zielonego, w miarę podobnego. I zaskakujący wynik 41,3°C. To ponad 11 stopni mniej niż skoszona krótka trawa i 13 stopni mniej niż rozgrzany asfalt. Kwietne łąki też się sprawdzają. Też przyczyniają się do obniżania temperatur w miastach. Jeśli nie duże drzewa to sadźmy chociaż długie trawy i kwiaty. Masy wyższych kwiatów bardzo nam pomogą w walce z upałami.

Na koniec ostatni pomiar. Wróciłem na zielone podwórko, położyłem termometr na trawie w gęstwinie niewysokich jeszcze drzew i krzewów. Tak bywa też na działeczkach ROD. Chwila na pomiar i szok. Ile wskazało? Nie uwierzycie. Temperatura spadła tu do 26,7°C. To jest prawdziwy cień. Jeszcze 2 stopnie mniej niż w chłodnym parku. 8,7 stopnia mniej niż w cieniu pod samotnymi drzewami. Tu idzie oddychać, poleżeć czy popracować z laptopem i książką. Czy potrzeba jeszcze dowodów? Ja test zakończyłem.

Sadźmy zieleń w miastach. Każdy skwer. Torowiska, place zabaw, parkingi i zielone dachy. Donice z krzewami i kwiatami. Drzewa zrobią robotę. I mniej betonu i kostki. 

Zachęcam do przeprowadzania takich testów w dużych miastach. Czekam na dane i pomiary. Tam na bank będą jeszcze lepsze dowody na to, jak potrzebna jest zieleń w miastach i jak dzięki niej żyje się lepiej.

Zobaczcie jeszcze wyniki tych najnowszych badań: drzewa na obszarach miejskich mogą ograniczyć liczbę zgonów spowodowanych zbyt wysokimi temperaturami. Spośród wszystkich zgonów w południowej i wschodniej Europie, aż 6700 mogło być bezpośrednio spowodowanych oddziaływaniem miejskiej wyspy ciepła na organizm. Według danych z 93 europejskich miast, można zmniejszyć tą liczbę nawet o 1/3. Żeby to osiągnąć trzeba w miastach zwiększyć udział terenów zadrzewionych do 30% - obecnie wskaźnik ten wynosi tam średnio 14,9%.

Zielony Kalisz

Śledzę informacje w mediach, jak to betonuje i kostkuje się nasze miasta. Zielone centra zmieniają się w betonowe wymysły architektów i urbanistów. Dziwny to trend w dobie ocieplania się klimatu i grożącej nam katastrofy ekologicznej. Ale jest światełko w tunelu. Miasto Kalisz. Ogłoszono tam w zeszłym tygodniu akcję "Zwolnienie z podatku od nieruchomości w zamian za zielony dach, zieloną fasadę lub ogród wertykalny".

Zgodnie z zapowiedzią Prezydenta Krystiana Kinastowskiego mieszkańcy Kalisza będą mogli liczyć na zwolnienie z podatku od nieruchomości, jeśli zazielenią dachy lub elewacje swoich domów. Projekt uchwały w tej sprawie, zainicjowanej przez prezydenta, przegłosowali kaliscy radni. Od 1 stycznia 2022 roku mieszkańcy Kalisza, którzy posadzili na dachu rośliny wieloletnie, zapewniając im wielosezonową wegetację, lub posiadają co najmniej jedną ścianę budynku porośniętą pnączami, których korzenie znajdują się w ziemi, bądź utworzyli instalację z ogrodem wertykalnym na ścianie budynku, mogą zostać zwolnieni z podatku od nieruchomości w kolejnym roku. No szacunek normalnie. To taki rodzynek w miejskich ciastach. Ode mnie wielkie brawa.

Jarząb pospolity 'Sheerwater Seedling'

Ciekawa, kolumnowa odmiana jarzębiny pojawiła się rok temu w naszym żyrardowskim Eko-Parku. I już zaczęła owocować. To Sheerwater Seedling, który dorasta do 6-8 m wysokości i ma dość gęstą koronę. Bardzo fajna opcja, gdy mamy mało miejsca w ogrodzie, a chcielibyśmy posadzić jarzęba pospolitego. Ten nie zajmie dużej powierzchni, a też licznie owocuje. Owoce pięknie się wybarwiają na pomarańczowe barwy. Liście klasyczne, a na jesieni przebarwiają się na czerwonobrązowy kolor. Jarząb pospolity 'Sheerwater Seedling' coraz częściej stosowany jest przez zieleń miejską do nasadzeń parkowych i drogowych. 

Ambrowiec w stanie bezlistnym

Są drzewa, które pięknie wyglądają przez cały rok. W okresie bezlistnym cieszą oko korowiną, pokrojem, długo wiszącymi owocami czy niezwykłymi pędami i pąkami. Na jesieni przepięknie się przebarwiają. Natomiast w sezonie wegetacyjnym pokrywają się oryginalnym listowiem, kwitną i owocują kształtnymi formami. Do nich z pewnością można zaliczyć ambrowca - coraz bardziej popularnego w naszych parkach i w zieleni miejskiej. Ja w każdym razie spotykam go często.

Zima i przedwiośnie to najlepszy okres, aby takie bezlistne walory ambrowca zaprezentować. Kupiłem go już kilka lat temu, jako malutka sadzonka. Od kliku lat jego korowina na starszych gałązkach zaczyna robić się coraz bardziej bruzdowata. Ładnie widać, że świeże przyrosty są gładkie i brązowawe. Im starsze tym bardziej się marszczą i szarzeją, aż do głębokich grzbietów na głównym pniu. Polecam ambrowca balsamicznego zwanego amerykańskim.

Kolkwicja chińska i jej prześliczne kwiaty

Przepięknie kwitnie właśnie teraz kolkwicja chińska. Jej wielokolorowe biało-kremowo-różowe kwiatuszki wręcz powalają urodą. Kolkwicja rośnie do 1,5 metra wysokości ale bardzo rozrasta się na boki. Sadząc ją warto przewidzieć to i zapewnić jej wolne miejsce na rozwój.

Preferuje ona nasłonecznione miejsca i raczej jest obojętna na typ podłoża ale lepiej rośnie na tych zasadowych. Jest miododajna - wabi setki pszczół i innych owadów, gdyż kwitnie bardzo obficie. Coraz częściej jest wykorzystywana przez nasze służby zarządzające zielenią miejską. Widuję ją dość często na nowych osiedlach.

Raczej jest odporna na nasze mrozy ale w ciężkie zimy może przemarzać. Fakt ten jednak nie powinien martwić miłośników ogrodów. Kolkwicja bardzo ładnie się regeneruje i tworzy nowe łukowate gałązki.