Jesion wyniosły 'Zygmunt Krasiński'

Dziś przedstawię bardzo ciekawy rarytas dendrologiczny. Jesion wyniosły ma liście złożone nieparzystopierzaste składające się zazwyczaj z 3 do 7 par listków, a najczęściej z 5 par. Spotyka się też jego formę jednolistkową - odmianę 'Diversifolia' o liściach pojedynczych, ząbkowanych na brzegu. Dużo większym zaskoczeniem jest jego odmiana 'Zygmunt Krasiński' (Fraxinus excelsior 'Zygmunt Krasiński'). Ona też jest jednolistkowa, rzadziej trójlistkowa. Odmiana została wyselekcjonowana w zabytkowym parku w Opinogórze pod Ciechanowem, gdzie mieściła się siedziba rodu Krasińskich. Obecnie mieści się tam Muzeum Romantyzmu. 

Jesion wyniosły 'Zygmunt Krasiński' ma liście bardziej wydłużone niż u odmiany 'Diversifolia'. Wiszą na długich ogonkach. Rozmieszczone są po kilka sztuk na węźle. Miałem też wrażenie, że one są bardziej zielone. Generalnie to niezły rarytas dla hobbystów i kolekcjonerów drzew. Odmiana jednak nie nadaje się do małych ogrodów. Osiąga ponad 10 metrów wysokości.

Oto zdjęcia jesionu wyniosłego 'Zygmunt Krasiński':

Jesion pensylwański ’Dr Józef Rokosza’

Jesion pensylwański (Fraxinus pennsylvanica) ’Dr Józef Rokosza’ to odmiana nieco przypominająca odmianę 'Argenteomarginata', cechująca się dwubarwnymi liśćmi - zielonymi we wnętrzu i białym obrzeżeniem. U Dr. Józefa Rokoszy mamy jednak białe upstrzenie oraz białe przyprószenia, szczególnie wiosną. Pod koniec sezonu wiele liści zielenieje, a biała barwa zmienia się w kolor jasnozielony.

Odmiana ta znaleziona została pod koniec lat 90. ubiegłego wieku na skwerze przy ulicy Dobrej w Warszawie przez doktora Józefa Rokoszę. Odmiana kwitnie i owocuje. Rozmnożona, nazwana i wprowadzona do uprawy została w 2011 roku przez szkółki Joanny i Bronisława Szmit z Pęchcina pod Ciechanowem. 

Józef Rokosza był miłośnikiem drzew, wybitnym dendrologiem, a przede wszystkim pedagogiem akademickim. Żył w latach 1928 – 2020. Przez 65 lat związany był z warszawską SGGW i architekturą krajobrazu. 29 kwietnia 2025 roku na terenie starego kampusu Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego odbyła się uroczystość odsłonięcia tablicy upamiętniającej dr. Józefa Rokoszę. Dodatkowo SGGW uczciła pamięć tego cenionego wykładowcy, nadając imię "Józef" jednemu z okazałych dębów na ursynowskim kampusie uczelni.

Odmiany lilaków (bzów)

Odwiedziłem w ostatnich latach wiele parków, arboretów i ogrodów botanicznych. Jeżdżę tam głównie po wiedzę, wyciszenie, tzw. ładowanie akumulatora oraz pomysły na aranżację ogrodu i wpisy blogowe. Robię setki kilometrów rocznie spacerując i fotografując drzewa i ich odmiany. 

Ostatnim z moich pomysłów było przygotowanie kolekcji odmian lilaka pospolitego (Syringa vulgaris). Czy jest ich dużo?

Odmiany lilaka pospolitego

Pierwszą odmianę uzyskaną w 1851 roku w Belgii i nazwano 'Louise Marie' na cześć królowej. Jednak na szerszą skalę uprawę odmian lilaka pospolitego rozpoczął w 1878 roku francuski ogrodnik Victor Lemoiné w Nancy. Na przełomie XIX i XX wieku uprawiano już kilkadziesiąt odmian lilaka pospolitego. W większości były wyhodowane właśnie przez Victora Lemoinéa i jego następców. Przez około 130 lat uprawy na drodze selekcji, mutacji i krzyżówek uzyskano około 2000 odmian lilaka pospolitego. Hodowlą lilaków zajmowano się później także w Niemczech, Holandii, Anglii, USA, Rosji, a także w Polsce. Wiele odmian nosi nazwy badaczy i hodowców w tych krajów. Aktualnie w krajowych szkółkach jest dostępnych do sprzedaży ok. 40 odmian lilaka pospolitego.

Największa w Polsce kolekcja lilaków znajduje się w arboretum w Kórniku. Zlokalizowana jest w tak zwanym Nowym Arboretum, które dostępne jest dla zwiedzających tylko w wybrane weekendy majowe. Kolekcja ta liczy już 250 gatunków i odmian i obejmuje ponad 1600 drzew i krzewów. Ciekawe kolekcje spotkałem także w Ogrodzie Botanicznym w Lublinie, Poznaniu, Łodzi, w arboretum w Powsinie czy w parku w Żelazowej Woli.

Wiele z odmian lilaka pospolitego jest trudno dostępnych w handlu, a większość z nich nie jest łatwo rozpoznać. Liczy się nie tylko sam kolor kwiatów ale również pąków, pora kwitnienia, rozmiar kwiatostanów i ich kąt nachylenia, czy zmiana koloru kwiatów w fazie kwitnienia. Czasami kolor się zmienia w zależności od gleby czy stanowiska.

Oto moja kolekcja zdjęć lilaka pospolitego:

Buk pospolity 'Zlatia'

Buk pospolity 'Zlatia' (Fagus sylvatica 'Zlatia') zachwyca wiosną zupełnie innym kolorem liści niż klasyczny buk pospolity. Nie jest to zieleń, a soczysta, jaskrawa, żółtozielona barwa. Coś urokliwego. Najlepiej oglądać z daleka. Z bliska światło inaczej się załamuje na liściach. Dlatego odmiana ta zwana jest żółtolistną. W sezonie liście nieco blakną, ale nadal widać różnice - nie są nigdy ciemnozielone.

Drzewo rośnie wolno. Potrafi jednak osiągać duże rozmiary. Ma szeroką i zaokrągloną koronę. Piękne, idealne jako soliter do parków czy dużych ogrodów. Odmiana ta pochodzi z Serbii, gdzie została odnaleziona w 1892 roku, następnie sprowadzona do Niemiec do Berlina i rozmnażana przez szkółki von Spätha. U nas rzadko spotykana. Mnie udało się ją znaleźć w 2 miejscach w różnych miastach - Warszawie i Łodzi.

Kasztanowiec zwyczajny ‘Memmingeri’

Dziś nie lada rarytas dla dendrologów i miłośników starych odmian popularnych drzew. Oto kasztanowiec zwyczajny ‘Memmingeri’ (Aesculus hippocastanum  ‘Memmingeri’)  - odmiana pochodząca z Niemiec z 1855 roku. Nazwa jej została nadana na cześć Gustava Memmingera, znakomitego ogrodnika z Verdum.

Kasztanowiec zwyczajny ‘Memmingeri’ w sezonie jest dość podobny do klasycznego kasztanowca zwyczajnego, jedynie ma nieco jaśniejsze liście. Kwiatostany są wydłużone i smuklejsze. Kwitnie nieco później. Pokrój i inne części drzewa niemal identyczne. 

Różnice widać wiosną, po wypuszczeniu pierwszych liści. Jego ulistnienie jest zielonożółte, wyjątkowe, od razu rzucające się w oczy z daleka . Ten odcień zmienia się - blednie - dopiero latem (literatura wskazuje, że bywa przyprószony na biało i dopiero blednie i staje się jasnozielony). Klasyczne kasztanowce wiosną są od razu żywo zielone.

Bardzo rzadko można go spotkać w starych polskich parkach. Między innymi w Parku Julianowskim w Łodzi. Macie w swoich miastach i miasteczkach?

Tak się odmiana ‘Memmingeri’ prezentuje na początku maja:

I dla porównania klasyczny kasztanowiec zwyczajny:

I całe drzewko odmiany ‘Memmingeri’ obok klasycznego kasztanowca zwyczajnego:

Kasztanowiec zwyczajny odmiany 'Baumannii'

Tradycyjne kasztanowce zwyczajne kończą powoli kwitnienie. Jest jednak odmiana pełnokwiatowa 'Baumannii', która kwitnie dużo dłużej. Kwiaty jej nieco się różnią - są pełniejsze, gęstsze, masywniejsze, zwarte, ale kwiatostany ma nieco mniejszych rozmiarów. 

W 1819 r. botanik Constantin Auguste Napoléon Baumann odkrył mutację pędową na drzewie kasztanowca zwyczajnego w ogrodzie pana Duval w okolicach Genewy (Szwajcaria). Od odkrytego wtedy kasztanowca pochodzą wszystkie drzewa tej odmiany uprawiane do dziś na całym świecie. W Polsce ta odmiana kasztanowca pojawiła się już w 1862 roku w szkółce drzew Pana Hosera.

Drzewa te są polecane do nasadzeń, gdzie owoce z kolczastymi łupinami są niemile widziane. Coraz częściej jest spotykana w zieleni miejskiej. Szczególnie przy placach zabaw i ruchliwych ulicach. Spotykacie ją? W centrum kraju nadal kwitnie.