Arboretum Wirty

Arboretum Wirty to najstarsze leśne arboretum w Polsce. Miejsce jest dość słabo rozpropagowane, a moim zdaniem zasługuje na większe uznanie, bo można tam znaleźć wiele ciekawych i rzadko spotykanych w Polsce gatunków i odmian drzew i krzewów. Rośnie tu dla przykładu jedyny w Polsce przedstawiciel gatunku - orzech pośredni. Miejsce to zajmuje około 70 hektarów i składa się z dwóch części: parkowej i leśnej i jest reprezentowane przez ponad 830 gatunków i odmian drzew i krzewów. Arboretum leży dość blisko autostrady A1, pod Starogardem Gdańskim.

Europejskie Drzewo Roku 2026 - wystartował Konkurs Tree of the Year – Europe

Wystartowała 16 edycja Konkursu Europejskie Drzewo Roku. W konkursie poszukiwane są drzewa o najciekawszych historiach – w tym roku publiczność może wybierać spośród 12 wyjątkowych drzew wyłonionych w eliminacjach krajowych. Oficjalne głosowanie już się rozpoczęło, a głosować można na stronie https://www.treeoftheyear.org/vote/crooked-tree.

Głosowanie online trwa od 2 do 22 lutego. W ostatnim tygodniu głosowanie wstępne będzie ukryte, więc ostateczny zwycięzca pozostanie tajemnicą aż do oficjalnej ceremonii wręczenia nagród. Głosowanie będzie tajne od 16 lutego od godziny 00:00, a aktualna liczba głosów będzie ukryta do zakończenia głosowania.

W tym roku organizatorzy wprowadzają nowy „system punktów drzewnych”, który ma zapewnić większą sprawiedliwość i równowagę w wynikach między krajami o różnej liczbie ludności: „Nowy system oznacza, że ​​całkowite wsparcie dla każdego drzewa jest dostosowywane proporcjonalnie do liczby ludności danego kraju, zapewniając uczciwą konkurencję między wszystkimi krajami, dużymi i małymi” – mówił Petr Skřivánek, koordynator konkursu. Kolejną nowością jest to, że w okresie od 2 do 15 lutego drzewa będą wyświetlane w kolejności rankingowej, a liczba punktów drzewnych pojawi się dopiero po oddaniu głosu i zaakceptowaniu plików cookie. 

Każdy uczestnik może oddać dwa głosy na wybrane drzewa spośród wszystkich europejskich finalistów.

Wiąz Krzywe Drzewo z Szydłowca, fot. Krzysztof Karpiński

Polskę w międzynarodowej rywalizacji o tytuł European Tree of the Year reprezentuje Krzywe Drzewo - ponad 110-letni wiąz szypułkowy (Ulmus laevis) malowniczo położony na wyspie otoczonej fosą, tuż obok Szydłowieckiego Centrum Kultury - Zamek Szydłowieckich i Radziwiłłów. Krzywe Drzewo otrzymało tytuł Polskiego Drzewa Roku 2025 - konkurs ten organizuje Klub Gaja. Wiąz ten jest uroczo pochylony i wygląda, jakby z czułością i w skupieniu zaglądał w swoje odbicie. Dla wielu mieszkańców Szydłowca Krzywe Drzewo to coś znacznie więcej niż przyrodnicza ciekawostka. Wiąz ten ma 14 metrów wysokości i 227 cm w obwodzie.

Wiąz Krzywe Drzewo - fot. Krzysztof Karpiński

Z jakimi drzewami konkuruje nasz krzywy wiąz?

W konkursie bierze udział dwanaście drzew z całej Europy, każde z nich z wyjątkową historią i zakorzenione w troskliwej społeczności. Krzywe Drzewo z Szydłowca ma następujących 11 konkurentów:

• tysiącletni dąb szypułkowy (Quercus robur) Księcia Ulryka, jeden z najstarszych w Republice Czeskiej;
• odporna na trudy stara dzika jabłoń (Malus sylvestris) ze Słowacji, kwitnąca na wysokości 860 metrów pomimo surowej pogody;
• chorwacki dąb omszony (Quercus pubescens) Kostrena, stojący jak strażnik przy drzwiach tamtejszej szkoły;
• portugalski cyprys meksykański (Hesperocyparis lusitanica) Runa, posadzony w latach 50. XX wieku, jest symbolem życia na wsi;
  
• japoński perełkowiec - sofora (Styphnolobium japonicum) z ukraińskiego Chronomorska, świadek wojny i symbol odporności życia;
• węgierskie Drzewo Wspomnień - platan klonolistny (Platanus x acerifolia), który łączy przeszłość z teraźniejszością;
  
• reprezentująca Łotwę najgrubsza lipa drobnolistna (Tilia cordata) w krajach bałtyckich zwana Lipą Ofiarna;
• 160-letni mamutowiec olbrzymi (Sequoiadendron giganteum) w Parku Abrahama Ledeboera w Enschede - najstarszy przedstawiciel tego gatunku w Holandii; 
• dąb szypułkowy (Quercus robur) Laukiai z Litwy cicho jednoczy społeczności;
• jesion wyniosły (Fraxinus excelsior) Argyle Street z Wielkiej Brytanii, który przetrwał zapędy wiktoriańskiego przemysłu, Clydeside Blitz, przebudowę i zamieranie jesionów;  
• starożytny francuski miłorząb dwuklapowy (Ginkgo biloba) Saint-Hilaire, który zachwyca odwiedzających swoim złotym jesiennym baldachimem przebarwień. 
   

Zachęcam do głosowania na naszego przedstawiciela!

Tak wyglądają jego konkurenci w Konkursie na Europejskie Drzewo Roku 2026:

Dąb Laukiai


Dzika jabłoń


Lipa Ofiarna


Cyprys meksykański Runa


Dąb Prince Ulrich


Dąb Kostrena


Platan Wspomnień


Miłorząb Saint-Hilaire


Mamutowiec olbrzymi Ledeboerpark


Jesion z Argyle Street


Perełkowiec z Prymorskiego Parku

Park Dittricha w Żyrardowie zimą

Weekend mroźny ale za to słoneczny postanowiłem spędzić z naszym pięknym parku. Park Dittricha w Żyrardowie został założony w drugiej połowie XIX wieku (z grubsza prace rozpoczęły się po 1880) na potrzeby Karola Augusta Dittricha - syna prezesa towarzystwa akcyjnego zakładów żyrardowskich. Zaprojektowany został jako otoczenie reprezentacyjnej Willi Ditrichów przez Karola Sparmana (projektant parku Potulickich w Pruszkowie) ogrodnika z Warszawskiego Ogrodu Botanicznego. Park powstał w stylu krajobrazowo-naturalistycznym.

Dziś Park Dittricha zajmuje powierzchnię 5,8 hektara. Wtopiony został w naturalną ukształtowanie terenu doliny rzeki Pisi wykorzystując i podkreślając jej naturalne walory. Rzeźba terenu parku jest łagodna. Naturalna sieć wodna została rozbudowana o jaz spiętrzający wodę. Kanał, który doprowadza wodę, która kiedyś była technologicznie niezbędną do funkcjonowania fabryki lniarskiej, umiejętnie został wtopiony w założenia parkowe oraz elementy pełniące funkcję czysto dekoracyjne. Dwa kanały rozprowadzające wodę, wysepki, źródło fontanny, całość wzbogacono drobną architekturą ogrodową, pobudowano wiele mostków na sieciach wodnych, ustawiono sztuczne skały wzdłuż cieków i na wzgórzach oraz altanę. Usypano sztuczne wzgórza - będące zimą atrakcją dla młodych saneczkarzy. 

Głównym punktem parku jest Willa Karola Ditricha (obecnie siedziba Muzeum Mazowsza Zachodniego w Żyrardowie) zbudowana w stylu neorenesansowym. Usytuowano ją w części wschodniej parku. Główna oś rezydencjonalna założenia parkowego zaczyna się ozdobna bramą usytuowaną na wprost wejścia frontowego do willi podkreślonym dwoma dębami szypułkowymi w odmianie kolumnowej 'Fastigiata'. Dalej przebiega przez nieistniejący już eliptyczny podjazd i następnie przez budynek wilii co podkreślone zostało jego architekturą i zdobieniem. Kontynuacją osi jest symetryczny ogród - tak zwany salon ogrodowy. W naszych czasach wzbogacony został on amfiteatrem - niegdyś była to część reprezentacyjna, a także wypoczynkowa. Obecnie pełni podobną funkcję - jest między innymi miejscem kameralnych imprez kulturalnych czy projekcji kina letniego. Druga część, położona na zachód od tej reprezentacyjnej, to fragment naturalistyczny wykorzystujący efektywnie zastałą rzeźbę terenu i tamtejszą zieleń. Część 3 parku, obecnie nie istnieje w dzisiejszych granicach parku, to część położona najbardziej na zachód za korytem rzeki Pis wzdłuż ulicy Żeromskiego. Była tam zlokalizowana część gospodarcza założenia parkowego, oranżeria, szklarnie, sad, uprawy owocowo-warzywne oraz mieszkania ogrodnika opiekującego się parkiem. 

Książka "Dookoła świata 80 drzew"

W tym tygodniu trafiła w moje ręce kolejna książka o drzewach - "Dookoła świata 80 drzew" autorstwa Jonathana Drori, bogato ilustrowana ślicznymi rysunkami Lucille Clerc. Książka została napisana w 2018 roku, na rynek polski trafiła w 2025, dzięki wydawnictwu PWN. 

To wyśmienita pozycja, która zabiera nas w podróż po drzewach rosnących na różnych kontynentach i częściach świata takich jak: Europa Północna, Europa Południowa, Afryka Północna, wschodnie Morze Śródziemne, Afryka, Azja Środkowa i Południowa, Azja Wschodnia, Azja Południowo-Wschodnia Oceania, Ameryka Południowa, Ameryka Północna. Jest połączeniem opowieści podróżnika, rodem z "80 dni dookoła świata" Juliusza Verne'a, który na 280 stronicach opisuje wybrane gatunki drzew i ciekawostki z nimi związane. Autor pisze, że obecnie istnieje co najmniej 60 000 różnych gatunków drzew. Spośród nich wybrał właśnie te 80 - według niego najciekawszych, najatrakcyjniejszych, które możemy spotkać na tych kontynentach. Z każdym z drzew związana jest ciekawa historia, którą poznajemy na łamach książki.

Z tych najbardziej nam Europejczykom znanych drzew w książce znajdziemy opis takich gatunków, jak:

• platan klonolistny
• cyprysowiec Leylanda 
• chruścina jagodna 
• jarzębina 
• brzoza brodawkowata 
• wiązy
• wierzba biała 
• bukszpan zwyczajny 
• lipa holenderska 
• buk zwyczajny 
• kasztanowiec pospolity 
• dąb korkowy 
• dąb ostrolistny 
• kasztan jadalny 
• świerk pospolity 
• olcha czarna 
• pigwa pospolita 
• figowiec pospolity 
• cyprys wieczniezielony 
• cedr libański 
• oliwka europejska 
• granat właściwy 
• modrzew dachurski
• morwa biała 
• sumak lakowy 
• wiśnia jedońska 
• wolemia szlachetna 
• papierówka chińska
• araukaria chilijska 
• sosna wydmowa 
• choina zachodnia 
• topola osika 
• orzech czarny 
• cypryśnik błotny 
• bożodrzew gruczołowaty 
• sosna wejmutka 
• klon cukrowy
  

A to tylko mała część z zaprezentowanej osiemdziesiątki. Wiele z tych gatunków było już bohaterami moich wpisów blogowych. Niektóre jeszcze zapewne opiszę, bo spotkałem je na moich dendrologicznych wypadach. Opowieści o pozostałych drzewach, które w Europie rosnąć nie mogą, czyta się z przyspieszonym oddechem, jakby było się tam na miejscu i doświadczało spotkań z opisywanym drzewem. Super się to czyta.

A teraz kilka przykładów ciekawostek dla zachęty zakupu tej książki:

Wiedzieliście że w Wielkiej Brytanii dzieci wykorzystują owoce kasztanowca białego w grze o nazwie conkers która polega na tym, że wybija się dziurę w swoim małym kasztanie, nawleka go na sznurek, a następnie na zmianę próbuje rozbić kasztan przeciwnika uderzając w niego własnym kasztanem?

Niemieckie przesądy mówią że buki odpychają pioruny. Ich gładka kora jest łatwo zwilżana przez deszcz, więc kiedy uderza piorun, prąd elektryczny łatwo przepływa po zewnętrznej stronie drzewa powodując niewielkie szkody.

Znacie historię powstania cyprysowca Leylanda? W XIX wieku brytyjscy łowcy roślin przywieźli z Oregonu cyprysika nutkajskiego, a z Kalifornii cyprysa wielkoszyszkowego. Gdy w środkowej Wali posadzono jej blisko siebie udało im się rozmnożyć drzewo. Nowa krzyżówka nazwana na cześć Christophera Leylanda, który był właścicielem posiadłości, gdzie doszło do powstania nowego cyprysowca. Drzewo to jest w stanie bardzo szybko rosnąć i osiągnąć wysokość nawet 35 metrów. Nowy gatunek bardzo szybko zdobył popularność na Wyspach Brytyjskich. jednak miało to swoją wysoką cenę, gdyż okazało się że w otoczeniu tych cyprysowców niewiele roślin mogło przetrwać. Doprowadzało to też do powstania wielu kłótni między sąsiadami sadzącymi w granicy te wysokie rośliny.

Olcha czarna jest drzewem, które uwielbia wodę i najlepiej rośnie wzdłuż brzegów rzek i miejsc podmokłych. Gdy w XII wieku mieszkańcy Zatoki Weneckiej starali się ustabilizować i rozbudować swoje podmokłe domy wykorzystali właśnie olchę do budowy wrót przeciwpowodziowych. Całkowicie zanurzone drewno olchy pozostaje nienaruszone, zachowuje swoją wytrzymałość na ściskanie przez setki lat.

Chruścina jagodna, którą opisałem w artykule o roślinach Chorwacji została rozprzestrzeniona po Europie z Półwyspu Iberyjskiego. Ma jadalne owoce, gdy bardzo dojrzeją. Miód z tego drzewa ma gorzki smak. Dojrzałe owoce wykorzystywane są przez portugalskich rolników do produkcji alkoholowego likieru. Nie wiem czy wiecie, ale herb Madrytu przedstawia niedźwiedzia sięgającego po owoce chruściny.

Ciekawe? Więcej historyjek o drzewach znanych i zupełnie Wam obcych znajdziecie w książce.

Owoce oliwnika wąskolistnego zimą

Owoce oliwnika wąskolistnego (Elaeagnus angustifolia) w większości wiszą jeszcze na gałązkach. Nie opadły wszystkie jesienią. Część trochę przyschła, część zmarniała, część zmarzła ale są takie, co nabrały koloru i połysku. Już nie są takie szare i blade. Są kremowe i beżowe, a nawet delikatnie brązowawe. Jednakże nie całe - zazwyczaj tylko po jednej stronie ślicznie błyszczą intensywną barwą w promieniach słońca. Znacie?

Jabłoń 'Evereste' - owoce zimą

Jabłoń 'Evereste' (Malus 'Evereste') to jedna z nowszych odmian jabłoni - niedługo skończy dopiero 50 lat od jej wyhodowania. Powstała we Francji w 1978 roku. U nas sobie dobrze radzi - jest odporna na nasze mrozy. Na wiosnę pokażę jak ślicznie i obficie kwitnie, a dziś chciałem się skupić na jej uroczych, średniej wielkości jabłuszkach. One są większe od owoców typowych rajskich jabłoni. Cechuje je to, że wiszą na gałązkach aż do wiosny - nie opadają jesienią czy zimą. Podobno są cierpkie i nie nadają się do konsumpcji, ale ptakom to nie przeszkadza i czasami są dla nich pożywieniem. Jesienią mają pomarańczowoczerwoną barwę. Teraz zimą są jasnoczerwone. Rosną po kilka w pęczkach. Tak się prezentują:

Szpeciel jesionowiec - efekty żerowania

Zima to dobry czas na obserwację drzew. Dziwne? Otóż brak liści ułatwia wiele obserwacji. Dziś spacerując spotkałem jesion pensylwański zaatakowany wiosną przez szkodnika. Był to szpeciel jesionowiec (Aceria fraxinivora). Tworzy on galasy (takie różnokształtne wyrośla, określane w tym  przypadku jako kalafiorowate) na różnych gatunkach jesionu - na naszym rodzimym jesionie wyniosłym także. 

Szpeciel jesionowiec atakuje kwiatostany jesionów zamieniając je w kuliste, gąbczaste twory zwane właśnie galasami. Deformując całe kwiatostany powoduje ich pęcznienie i duży rozrost. Tworzą się w ten sposób dziwne, brzydkie, ciemne kalafiorki. Galasy te wiszą potem na szypułkach przez cały sezon. Są zupełnie inne niż galasy na dębach czy rożkowiec lipowy. Teraz zimą dają schronienie kolejnym pokoleniom szpecieli. Zaatakowane przez szpeciele drzewo nie może w pełni owocować. Jeszcze gorzej jest, gdy szpeciele zaatakują masowo wszystkie kwiatostany drzewa. Na lata takie drzewo traci możliwość owocowania. 

Jak widać na zdjęciach mój spotkany jesion jeszcze owocuje.

Zwalczanie szpecieli polega na wykonaniu oprysków chemicznych lub zastosowaniu środków duszących. Najbardziej optymalnym terminem jest wiosna. Wtedy zazwyczaj szpeciele opuszczają swoje kryjówki zimowe i zaczynają przechodzić na nowe pąki.