Album Arboretum w Chwalęcicach

Arboretum w Chwalęcicach przy ul. Lipowej koło Gorzowa Wielkopolskiego to najmłodsze arboretum w Polsce. Oficjalnie tworzono je w czerwcu 2021 roku. Zwane jest Ogrodem Stu Lip.  Znajduje się tu największa w Polsce kolekcja uznanych gatunków lip występujących na świecie. Według najnowszej monografii poświęconej lipom, na świecie wyróżnia się obecnie 23 gatunki. Wszystkie te lipy rosną w Chwalęcicach. Jest ich ponad sto czterdzieści odmian! Od wschodniej części ogrodu posadzono lipy z Dalekiego Wschodu z Japonii, Chin. Dalej w kolejności są lipy z Kaukazu, Europy, gdzie występują tylko trzy gatunki lip, a na końcu kolekcji rosną lipy z Ameryki. W 2024 roku kolekcja została pozytywnie zweryfikowana przez Polskie Towarzystwo Dendrologiczne i został jej nadany status Kolekcji Narodowej. Jest to jedna z zaledwie ośmiu Kolekcji Narodowych znajdujących się poza ogrodami botanicznymi finansowanymi ze środków publicznych. To wydarzenie zaświadcza odsłonięta 14 czerwca 2025 roku pamiątkowa tablica.

Arboretum jest własnością prywatną małżeństwa Doroty i Marka Pogorzelców. Kolekcja o powierzchni 0,96 ha, jest udostępniona do zwiedzania, po wcześniejszym telefonicznym uzgodnieniu terminu wizyty. Zwiedzanie jest bezpłatne i odbywa się z przewodnikiem. 

Założona w 1996 roku kolekcja roślin miododajnych początkowo miała na celu zgromadzenie i poznanie jak największej liczby gatunków. Obok rodzimych rosły tu rośliny pochodzące z Azji, Ameryki Północnej, chłodniejszych obszarów Ameryki Południowej, Australii, Nowej Zelandii i Afryki Południowej. Obserwacjami oblotu kwiatów poszczególnych gatunków oraz doświadczeniami w ich uprawie autor dzielił się przez wiele lat na łamach miesięcznika "Pszczelarstwo". Na bazie tych doświadczeń oraz analizy badań naukowych napisał między innymi książki: "Rośliny miododajne" oraz "Lipy".

Poza lipami specjalnością kolekcji są inne rośliny miododajne dostarczające pożytku dla pszczół. W Arboretum znajduje się też bogata kolekcja iglaków.

Album Arboretum w Chwalęcicach

W tym roku mija rocznica 5 lat od powstania arboretum w Chwalęcicach. Z tej okazji wydany został ponad 100 stronicowy kolorowy album poświęcony temu ogrodowi dendrologicznemu oraz pasji pomysłodawcy i założyciela arboretum. Dzięki niemu poznajmy genezę tej pięknej inicjatywy i pasję pszczelarską Pana Marka Pogorzelca. Historia kolekcji roślin miododajnych w Chwalęcicach ma albowiem bezpośredni związek z działalnością zawodową i społeczną ich właściciela. Początków należy doszukiwać się w działaniach zmierzających do poszerzenia bazy pożytków w pobliżu pasieki położonej na coraz bardziej zabudowywanych peryferiach Gorzowa Wielkopolskiego. Dowiadujemy się też o pomyśle Pana Marka na stworzenie Ogrodu Botanicznego na terenie Gorzowa Wielkopolskiego (na Błoniach koło Filharmonii Gorzowskiej), którego z wielu przyczyn nigdy nie zrealizowano. Niestety lokalni samorządowcy do takich pięknych decyzji jeszcze nie dojrzeli. Całą historię sięgającą roku 1993 można poznać na stronie internetowej Arboretum.

Bardzo dziękuję Panu Markowi za otrzymany album, dzięki któremu poznałem jego ogromny wkład, trud, ciężką pracę i dokonania dla lokalnej społeczności i przyrody. Nie tylko lokalnej. Taka kolekcja lip to skarb na arenie międzynarodowej. Wielki szacunek! Już planuję wycieczkę do jego Arboretum, aby poznać wszystkie lipy, które mogą rosnąć na terenie naszego kraju. I oczywiście podzielić się zdjęciami z moimi czytelnikami.

Zachęcam do odwiedzin tego wyjątkowego miejsca.

Kalina podgórska ma czerwone owoce

Kalina podgórska (Viburnum subalpinum) to rarytas w naszych ogrodach. Pochodzi z Azji, z górskich rejonów Chin i Birmy, gdzie rośnie do wysokości ponad 3,5 km. Bardzo ciężko ją jednak zdobyć ale warto. Wyjątkowo i urokliwie kwitnie. Kwiaty ma nietypowe - rurkowate, delikatnie różowe, zebrane w wiechy jak u lilaków. Kwiaty zawiązują intensywnie czerwone owoce rosnące na czerwonych szypułkach. Kształtem przypominają wydłużone jagody. Owocowanie jest jednak dość skąpe. Liście kaliny podgórskiej wiszą na czerwonych ogonkach. Roślina nadaje się do małych ogrodów - zazwyczaj nie przekracza 1,5 - 1,8 metra wysokości. Dobrze sobie w naszym klimacie daje radę.

Leszczyna turecka - widać już owoce

Leszczyna turecka (Corylus colurna) dość znacznie różni się od naszej leszczyny pospolitej. Jej orzechy otoczone są frędzelkowatą, zielonkawą okrywą. Pięknie to widać teraz, gdy drzewo w początkowej fazie rozwoju owoców kładzie nacisk właśnie na tą część. Owoce leszczyny tureckiej są przez to dużo większe niż owoce naszych leszczyn.

Lipa japońska - rzadkości dendrologiczne cz.40

Lipa japońska (Tilia japonica) to drzewo pochodzące z Japonii i Chin. Spotykane jest u nas tylko w kolekcjach dendrologicznych. Posiada dość charakterystyczne, średniej wielkości liście. Są okrągłe, płaskie, ciemnozielone na wierzchu z matowym połyskiem i jasnozielone lub sinozielone od spodu. Na brzegu ząbkowane z wierzchołkami o długości do 1 mm. Pierwszy raz, gdy się ją spotyka ma się wrażenie, że to brzoza brodawkowata - liście są nieco podobne.

Lipa japońska dopiero za jakiś czas zacznie kwitnienie. Zazwyczaj rozpoczyna się ono w połowie lipca. Podsadki kwiatowe do 10 cm długości, jasnozielone, nagie, z długą i smukłą szypułką. Kwiatostan zwisający z 3 do 25 dobrze oddzielonymi, prawie płaskimi kwiatami. Owoce małe (7 × 5 mm), jajowate, bez żeberek; cienkie i kruche, pokryte gęstym, brązowym kutnerem. 

Jest nieco podobna do lipy drobnolistnej ale później od niej zaczyna kwitnienie, a kwiaty posiadają pręciki, nieobecne u naszej lipy drobnolistnej.

Kwitnie lionia jajolistna

Lionia jajolistna, owalnolistna (Lyonia ovalifolia) kwitnie pod koniec czerwca. W tamtym roku pokazałem, jak pięknie się liona przebarwia jesienią. Teraz jest czas, aby podziwiać jej urocze, małe, białe, dzwonkowate kwiaty. Kwiaty zebrane są w jednostronne grona o długości 5-10 cm, czasami z ulistnionymi podsadkami u nasady. Rozwijają się na zeszłorocznym pędzie. Korony są wąskojajowate omszone na zewnątrz. Działki kielicha jajowate. Torebki o szerokości około 2 cm. Zapewne skojarzą się od razu z kwiatami pierisów. I bardzo słusznie. Zarówno lionia jak i pieris należą do tej samej rodziny wrzosowatych.

Owoce kruszyny zmieniają kolor na początku wakacji

Pod koniec czerwca drzewka kruszyny pospolitej (Frangula alnus), rosnące na słonecznych stanowiskach albo na skraju lasu, zaczynają nabierać czerwonych barw. Owoce kruszyny dojrzewając zmieniają kolor od zielonego po czerwony aż do czarnego. Na razie, właśnie teraz, mamy pierwszą przemianę. Zielone owoce zaczynają czerwienieć. Owoce nie dojrzewają jednak równocześnie na drzewkach. Później w tym samym czasie będzie można zauważyć owoce zielonkawe, czerwonawe i te dojrzałe barwy czarnej. 

Jak widać na zdjęciach owoce kruszyny pospolitej wiszą na krótkich, zielonych ogonkach. Te ogonki są długości 2 razy średnicy owocu. Owoców nie spożywamy! Konsumpcja w większej ilości spowoduje silne przeczyszczenie lub wymioty. Wedle niektórych źródeł są one trujące.

Lipa wiedeńska kwitnie przed lipą amerykańską

Lipa wiedeńska (Tilia × flaccida) jest mieszańcem lipy szerokolistnej i lipy amerykańskiej. Lipa szerokolistna już zakończyła kwitnienie. Lipa amerykańska jeszcze go nie rozpoczęła. Zatem, jak na mieszańca przystało, lipa wiedeńska kwitnie po środku tego okresu. Właśnie teraz. Jeśli spotkacie teraz kwitnącą lipę bardzo przypominającą lipę amerykańską z dużymi liśćmi to będzie to lipa wiedeńska. Ona ma nieco mniejsze liście niż u amerykańskiej. 

Cechą charakterystyczną są jej duże kwiaty z jasną, bardzo wydłużoną szyjką słupka wystającą z korony. Widać to na zdjęciach poniżej.