Jesion pensylwański ’Dr Józef Rokosza’

Jesion pensylwański (Fraxinus pennsylvanica) ’Dr Józef Rokosza’ to odmiana nieco przypominająca odmianę 'Argenteomarginata', cechująca się dwubarwnymi liśćmi - zielonymi we wnętrzu i białym obrzeżeniem. U Dr. Józefa Rokoszy mamy jednak białe upstrzenie oraz białe przyprószenia, szczególnie wiosną. Pod koniec sezonu wiele liści zielenieje, a biała barwa zmienia się w kolor jasnozielony.

Odmiana ta znaleziona została pod koniec lat 90. ubiegłego wieku na skwerze przy ulicy Dobrej w Warszawie przez doktora Józefa Rokoszę. Odmiana kwitnie i owocuje. Rozmnożona, nazwana i wprowadzona do uprawy została w 2011 roku przez szkółki Joanny i Bronisława Szmit z Pęchcina pod Ciechanowem. 

Józef Rokosza był miłośnikiem drzew, wybitnym dendrologiem, a przede wszystkim pedagogiem akademickim. Żył w latach 1928 – 2020. Przez 65 lat związany był z warszawską SGGW i architekturą krajobrazu. 29 kwietnia 2025 roku na terenie starego kampusu Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego odbyła się uroczystość odsłonięcia tablicy upamiętniającej dr. Józefa Rokoszę. Dodatkowo SGGW uczciła pamięć tego cenionego wykładowcy, nadając imię "Józef" jednemu z okazałych dębów na ursynowskim kampusie uczelni.

Trzmielina oskrzydlona i trzmielina korkowa pod koniec maja

Opisałem już kiedyś różnice między tymi 2 trzmielinami, które mają bardzo podobne - listewkowe pędy. Jednakże, gdy zestawimy obok siebie te rośliny to już będzie widać dużo różnic. Najważniejsza chyba, ale niezauważalna, gdy się chce rozpoznać je poprzez aplikacje czy wyszukując obrazem, to różnica w porze kwitnienia. Trzmielina oskrzydlona (Euonymus alatus) kończy już powoli kwitnienie, które trwało od połowy maja, a tym czasem trzmielina korkowa (Euonymus phellomanus) jeszcze ma kwiaty w pąkach i zakwitnie dopiero gdzieś za tydzień. U wielu roślin, w tym drzew, właśnie czas rozpoczęcia kwitnienia, czy rozwoju liści albo początku ich przebarwień bardzo ułatwia rozpoznanie. 

Tak wygląda teraz końcówka kwitnienia u trzmieliny oskrzydlonej:

A tak wyglądały pąki kwiatowe trzmieliny oskrzydlonej pod koniec kwietnia:

Tak natomiast tak wyglądają teraz pąki kwiatowe trzmieliny korkowej, drzewko jest przed kwitnieniem jeszcze:

A tak wyglądały pędy trzmieliny korkowej pod koniec kwietnia:

Oba gatunki tych trzmielin są w zupełnie różnych fazach rozwoju teraz.

Tulipanowiec chiński - rzadkości dendrologiczne cz.38

Dużym zaskoczeniem będzie moja dzisiejsza opowieść. O tulipanowcach chińskich (Liriodendron chinense) słyszeli zapewne tylko najbardziej zaawansowani miłośnicy drzew w naszym kraju. To mniej odporny na mrozy azjatycki krewniak popularnego u nas tulipanowca amerykańskiego (Liriodendron tulipifera). Pochodzi z Chin i Wietnamu, gdzie porasta tamtejsze stoki górskie i wchodzi w skład lasów mieszanych. Do Europy został sprowadzony w 1901 roku przez badacza, przyrodnika i łowcę roślin - Ernesta Wilsona. Tamte sprowadzone drzewa rosną nadal w Królewskim Ogrodzie Botanicznym w Kew pod Londynem.

Czy tulipanowiec chiński może rosnąć w Polsce?

W literaturze i internecie można znaleźć wpisy świadczące o próbach uprawy tulipanowca chińskiego w Polsce. W Polsce prowadzono nad nim pionierskie badania aklimatyzacyjne w placówkach kierowanych przez prof. Jerzego Tumiłowicza Pierwsze drzewo tulipanowca chińskiego uzyskano z nasion z ogrodu botanicznego w Koshigaya w Japonii. Trzyletnie drzewko posadzono w Ogrodzie Botanicznym w Glinnej. Drugi, młodszy egzemplarz, z nasion otrzymanych ze stanowiska naturalnego w Chinach. Niestety starszy tulipanowiec chiński ucierpiał od mrozów podczas zim w 1978/79 i 1986/87. Jednakże zregenerował się i oba drzewa rosną tam dość dobrze. Podobne próby uprawy tego gatunku miały też w Rogowie. Czteroletni okaz uzyskany z nasion zebranych na górze Heng, w prowincji Hunan, w Chinach, na wysokości 800 m n.p.m., zasadzono w pojemniku, w szkółce. Nie mam informacji czy nadal rośnie. Jako, że tulipanowiec ten jest bardziej delikatnym gatunkiem to uznano, że jego uprawa może mieć miejsce tylko w cieplejszych regionach naszego kraju. 

Okazuje się, że ocieplenie klimatu na przełomie ostatnich 2-3 dekad sprzyja bardzo takim próbom. Przedstawiam dość duże drzewo, ok. 10 metrowe, które rośnie w Centralnej Polsce na otwartej przestrzeni. Niesamowite nieprawdaż?

Jak wygląda tulipanowiec chiński?

Tulipanowiec chiński różni się przede wszystkim kształtem liści. Czubek liścia nie posiada charakterystycznego wcięcia na kształt litery V. Wygląda jakby go równo przycięto. Liść jest nieco dłuższy, spodem jasnozielony. Wiosną przyjmuje zielonkawopurpurowe odcienie, jesienią przebarwia się na żółto. Kwiaty ma także żółte z zewnątrz, ale wewnątrz posiadają jaśniejsze pomarańczowożółte paski. W Polsce potrafi zakwitnąć. Zimą oczywiście młode drzewka należy zabezpieczyć przed zimnem. Wiekowym drzewom taka ochrona nie jest potrzebna. Pamiętajmy, że tulipanowce późno zaczynają wegetację, więc mniej straszne są im majowe przymrozki.

Gdzie rośnie największa wolemia w Polsce?

Dużo jeżdżę po Polsce po zielonych atrakcyjnych miejscach typu arboreta, ogrody i parki. Czasami spotykam tam rośliny mega wyjątkowe. Taki TOP rzadkości. Rarytasy, będące tymi NAJ na skalę kraju. Ostatnio miałem szczęście spotkać w kilku miejscach wolemię (Wollemia nobilis) - żywą skamielinę będącą siostrą bardziej znanej u nas araukarii chilijskiej - obie należą do tej samej rodziny. Pisałem już o wolemii opisując pierwsze spotkanie z nią w arboretum w Rogowie, ogrodzie botanicznym w Krakowie czy ogrodzie botanicznym w Gołubiu. Widywałem ją też w różnych palmiarniach. Dziś już wiem, że to były rośliny przedszkolaki. Jak na wolemię - rzadkość nie nadającą się do naszych zewnętrznych ogrodów - robiły wrażenie. Aż do tego weekendu.

Gdzie rośnie największa wolemia w Polsce?

Największa wolemia w Polsce rośnie na terenie szkółki Szmit w Pęchcinie pod Ciechanowem. Na okres zimy i chłodów chowana jest do ciepłego miejsca. Teraz w maju można już ją podziwiać na zewnątrz. Najwyższa wolemia szlachetna (Wollemia nobilis) ma tam już ponad 8 metrów wysokości, co czyni ją nie tylko najwyższym drzewem tego rodzaju w Polsce, ale i jednym z wyższych w Europie. 8 metrów i rośnie dalej. Stając przy niej wraca się wspomnieniami do przygód z filmu Park Jurajski. To jest niesamowite wrażenie. Warto wspomnieć, że w swojej ojczyźnie najwyższy okaz ma ponad 40 metrów wysokości.

Jej liście to płaskie, ostro zakończone igły. Na głównym pędzie ułożone są spiralnie, na starszych pędach potrafią wyrastać w czterech szeregach. Na pierwszych pędach rosną w dwóch rzędach i ułożone są niemal naprzeciwlegle. Gdy są w 4 rzędach ustawione są w charakterystyczny sposób – igły z rzędów skrajnych rozłożone są niemal na płasko, podczas gdy dwa rzędy środkowe są wzniesione, tworząc literę V na przekroju. Pierwsze igły są jasnozielone, spodem nieco jaśniejsze, potem w miarę rozwoju ciemnieją. Kora wolemii jest gęsto pokryta gąbczastymi guzkami. Przypomina nieco ciemną czekoladę, którą się gotuje i rozpuszcza przygotowując polewę do ciast.