Uwielbiam obficie owocujące jarzęby o różowych owocach. Do takich należy, spotykany tylko w kolekcjach, jarząb nie posiadający jeszcze polskiej nazwy - Sorbus pogonopetala. Spotkać go można w arboretum w Rogowie oraz w Glinnej. Drzewka są małe - idealne do przydomowych ogródków. Liście złożone składają z 10-12 par listków i listka wierzchołkowego i przypominają nieco liście jarzębu Koehnego.
Jarząb nieszpułkowy (Sorbus chamaemespilus) spotkać można tylko w górach Środkowej Europy. U nas w Tatrach Wysokich i Zachodnich rośnie raptem kilkadziesiąt drzewek, a może nawet mniej. On osiąga u nas północną granicę swojego zasięgu geograficznego. Poza górami występuje tylko w kilku kolekcjach dendrologicznych.
To rzadkość, gatunek zagrożony wyginięciem. Warto go poznać, aby mieć świadomość, jak on wygląda i nie dotykać, nie zrywać owoców. Chronić przed dewastacją.
W tym czasie dojrzewają jego okrągławe, delikatnie elipsoidalne owoce. One dorosną do 1-1,5 cm długości. Na razie są jeszcze zielone, a za miesiąc dostaną czerwonej barwy. Warto zaznaczyć, że jarząb nieszpułkowy ma pojedyncze, dość duże, wąskoeliptyczne, nieco skórzaste liście.
Niestety nie udało mi się spotkać jarzębu nieszpułkowego w czasie kwitnienia. Jest ono wyjątkowe, gdyż drzewo kwitnie na różowoczerwono! Rzadki to widok u jarzębów.
Spotkał go ktoś w naszych Tatrach? Za miesiąc pokażę jego wybarwione owoce.
W czasie wycieczek do Danii, czy wyżej na Półwysep Skandynawski, można spotkać jarząb norweski (Aria obtusifolia, Sorbus obtusifolia, Sorbus norvegica). Jest on gatunkiem endemicznym, jego globalne występowanie jest ograniczone do północnego Bohuslän, Dalsland i południowej Norwegii. U nas ten jarząb występuje tylko w prywatnych kolekcjach dendrologicznych oraz w arboretach. Czasami widziałem go pod nazwą jarząb tępolistny, a w literaturze anglojęzycznej spotkamy go jako Whitebeam. Niektórzy uznają go za podgatunek jarzębu mącznego (Sorbus aria).
Z ciekawostek o tym drzewie znalazłem informacje, że ma niezwykle gęste, kremowobiałe drewno o pięknym połysku i ciepłym brązowym twardzielu.
W tym roku przyjrzałem się jego owocowaniu i jesiennym przebarwieniom. Tak się ten jarząb prezentuje:
Długo czekałem, aby moja kolekcja zdjęć drzew została uzupełniona sesją z kwitnienia bardzo rzadko spotykanego u nas jarzębu pośredniego. Jarząb pośredni (Hedlundia hybrida, Sorbus hybrida) jest generalnie bardzo podobny do opisywanego już na tym blogu jarzębu turyńskiego. Też ma pojedyncze liście z jedną, dwiema parami wolnych listków u nasady blaszki liściowej. Różnica jest taka, że liście nie są tak bardzo wydłużone. Druga różnica - już łatwiejsza w obserwacji, to późniejszy termin kwitnienia. Jarząb turyński rozpoczął kwitnienie ze 3 tygodnie temu, a jarząb pośredni dopiero je rozpoczyna. Kwiaty same w sobie są niemal identyczne u tych 2 gatunków jarzębów.
Warto przypomnieć, że jarząb pośredni jest naturalnym mieszańcem jarzębu szwedzkiego (Sorbus intermedia) i pospolitego (Sorbus aucuparia) natomiast jarząb turyński pochodzi ze skrzyżowania jarzębu pospolitego (Sorbus aucuparia) z jarzębem mącznym (Sorbus aria).
Jarząb turyński (Hedlundia thuringiaca, Sorbus thuringiaca) to poza jarzębem 'Dodong' najwcześniej kwitnący u nas jarząb. Kwitnie z tydzień wcześniej niż nasza jarzębina, czyli jarząb pospolity.
Jego kwiaty są dość charakterystyczne - ponadprzeciętnie długie pręciki bardzo wystają z kwiatów. Kwiaty mają płatki koloru białego. Pręciki i pylniki kremowożółte. Kwiaty są zebrane w średniej wielkości baldachogrona.
Coraz więcej tych jarzębów widuję w miastach.
Obserwowałem w tym roku proces wybarwiania się owoców jarzębu turyńskiego (Sorbus thuringiaca). On wcześniej nabiera kolorowych barw niż troszkę podobny do niego, ale dużo popularniejszy u nas, jarząb szwedzki. One mają inne liście co prawda, ale amator przyrody może tego nie zauważyć przy pierwszym spotkaniu. Owoce są natomiast dość podobne. Turyński ma nieco większe.
Jest jednak coś, co je bardzo różni. To cecha tempa przebarwiania się owoców. Ona może być bardzo pomocna przy rozróżnieniu tych jarzębów. Jarząb turyński rozpoczął nabieranie kolorów już pod koniec lipca. Pod koniec sierpnia już wszystkie owoce były pomarańczowe. Teraz mamy końcówkę września i ten pomarańczowy kolor przeszedł już w delikatną czerwień. Zobaczcie, jak to dokładnie wyglądało. Po dwa zdjęcia z końcówki lipca, sierpnia i na koniec trzy aktualne zdjęcia z końcówki września:
Z moich obserwacji wynika, że u jarzębu szwedzkiego takie zmiany kolorów następują około miesiąc później. On rozpoczyna przebarwienia z zielonego na pomarańczowy pod koniec sierpnia. We wrześniu jest delikatnie pomarańczowy dopiero. Zauważył ktoś te różnice?
Dziś będzie nie lada gratka dla przyrodników. Coś o czym nie dowiecie się z podręczników do dendrologii. Obserwowałem proces dojrzewania owoców najpopularniejszych w naszych parkach jarzębów. Okazuje się, że ta cecha może być pomocna przy ich rozpoznawaniu. Zdjęcia pochodzą z ostatniego weekendu sierpnia. Drzewa były oddalone od siebie do 1 km.
Najwcześniej dojrzewa jarzębina, czyli jarząb pospolity. Ona już prawie od miesiąca dostała kolorów i jej owoce mienią się odcieniami pomarańczy i czerwieni w zależności od odmiany i stanowiska. Łatwa do rozpoznania, bo ma złożone liście.
Czerwony jest też jarząb turyński - rzadkość w Polsce, ale coraz częściej go widuję więc warto o nim wspomnieć. Szczególnie, że bywa zapewne mylony z jarzębem szwedzkim. Jak zaraz zobaczycie to właśnie termin dojrzewania owców bardzo różni te dwa drzewa.
Rumieńców dopiero dostaje jarząb szwedzki. Ale jeszcze trochę czasu potrzebuje, aby nabrać pełnie czerwonych barw. Część owoców żółtawa, a część delikatnie czerwonawa. Całkiem inaczej niż wcześniej pokazany jarząb turyński.
Najmniej dojrzały jest jarząb mączny. Ten jeszcze jest zieloniutki, a na owocach widać delikatny, mączny nalot. Tu jeszcze dużo czasu potrzeba, aby owoce dojrzały.
Przypomnę tylko, że wszystkie te trzy ostatnio wspomniane jarzęby mają pojedyncze liście. Dla wielu podobne, ale jednak różniące się, o czym pisałem w czerwcu.
Wczesną jesienią przebarwił się na żółte tony jarząb Koehnego (Sorbus koehneana). Ponieważ jego liście i listki są bardzo małe, to etap ten trwa bardzo krótko. Silniejsze wiatry i liści nie ma na gałązkach. Warto podziwiać ten moment, gdyż białe, niemal perłowe owoce ślicznie kontrastują na tle żółtych barw. Mój jarząb jest jeszcze młody więc i liści nie ma jeszcze zbyt wiele. Być może jego wiek spowodował ten kolor liści. Generalnie literatura podaje, że jego przebarwienia idą od mocno pomarańczowej barwy do bardzo ciemnej czerwieni wręcz purpury. Ciekawostka. Zobaczymy, jak będzie w następnych latach.
