Orzech pośredni (Juglans x intermedia) - rzadkości dendrologiczne cz.33

Opisując różne rodzaje i gatunki orzechów rosnących w Polsce napisałem kiedyś, że nie posiadam jeszcze w kolekcji orzecha pośredniego. Orzech pośredni (Juglans x intermedia) to mieszaniec orzecha włoskiego (Juglans regia) i orzecha czarnego (Juglans nigra). Jedyny jego okaz w Polsce rośnie w arboretum Wirty. Ciekawostka na skalę kraju. Byłem tam w ten weekend :-).

Drzewo to wykazuje cechy obojga rodziców. Orzech pośredni rozmiarowo rośnie większy niż orzech włoski. Liście ma podobne kształtem do liści orzecha włoskiego. Są większe, złożone i składają się z 9-11 listków. Brzeg listków jednak jest drobno piłkowany, jak ma to miejsce u orzecha czarnego. Owoce w skorupach podobne do orzechów włoskich ale pachną cytrusami, jak orzechy orzecha czarnego. 

Z tego co się dowiedziałem cały czas trwają próby jego rozmnożenia. Niestety bez powodzenia. Wirty najprawdopodobniej posiadają jedyny taki okaz na skalę kraju! Drzewo jest duże i wiekowe. 

Na zdjęciach udało mi się uchwycić owoc - dojrzewającego jeszcze orzecha w łupinie.

Orzechy rosnące w Polsce

Całe ostatnie 12 miesięcy dogłębnie analizowałem, badałem, fotografowałem różne orzechy - drzewa z rodzaju Juglans Sp. Szukałem kolejnych drzew, gatunków i odmian. Sprawdzałem różnice, śledziłem je od momentu wypuszczenia pąków, pojawienia się pierwszych liści, do kwitnienia, aż teraz po owocowanie. Otwieram łupiny, czyszczę skorupy orzechów. Szukam szybkiej metody na jej otworzenie. Nie wiem, czy wiecie, ale skorupa orzecha składa się z 2 mocno sklejonych ze sobą połówek. Je da się rozerwać bez uszczerbku i bez śladu. Beż noża, brzeszczota, bez użycia siły. A skorupy są bardzo twarde - najmniej twardą ma orzech włoski. Jego też nie jest łatwo przepołowić, jak się nie zna sposobu.

Dotarło to do mnie, gdy wczesną wiosną, znajdowałem po drzewami różnych gatunków, mniej znanych orzechów, połówki skorup w nienaruszonym stanie. Ale, że jak? Ptaki, wiewiórki? Upadek z wysokości? Raczej nie. Skorupy były zupełnie nienaruszone. To się samo zadziało. Jak? Woda, wilgoć, częste zmiany temperatur z plusa na minus i odwrotnie w czasie zimy. Idealny przepis. Mega prosty. Wypróbowałem w zamrażalce. Działa.

Dojrzewają owoce orzecha sercowatego

Niegdyś orzech sercowaty (Juglans cordiformis) był odrębnym taksonem, teraz uznawany jest za owocową odmianę orzecha ajlantolistnego zwanego japońskim i z łaciny zwany Juglans ailantifolia var. cordiformis. W ogóle z tymi rzadziej spotykanymi orzechami to jest duży problem z rozróżnieniem, bo one dość łatwo się krzyżują. Nawet w Polsce. Możemy u nas znaleźć krzyżówki orzecha szarego (Juglans cinerea), orzecha czarnego (Juglans nigra), orzecha ajlantolistnego (Juglans ailantifolia), a nawet najpopularniejszego u nas orzecha włoskiego (Juglans regia). Na stronach specjalistów jest straszne zamieszanie. Nie do końca wiadomo, co jest gatunkiem, co synonimem, co krzyżówką, a co odmianą. Zrobię o tym osobny wpis, bo mam kilka spotkanych orzechów, które nigdzie nie pasują mi do klasyfikacji.

Wróćmy do orzecha sercowatego. To jeden z piękniejszych orzechów rosnący u nas ze względu na pokój, olbrzymie liście, a przede wszystkim na owoce. Jego orzechy rosną po kilkanaście sztuk w gronie. Ba - ich może być kilkadziesiąt. Aż się gałązki uginają. Oczywiście nie wszystkie owoce dotrwają do jesieni, silne wiatry i ulewy czynią szkody, ale to chyba najbardziej płodny z rodzajów orzechów w przeliczeniu na jedno grono. Szkoda, że tak rzadko u nas sadzony.

Orzech do rozpoznania

Natknąłem się w Warszawie na drzewo orzecha (Juglans), które ma zupełnie inne orzechy - skorupy -  niż orzech włoski. Zielone łupiny i ich kształt były trochę podobne. Liście i korowina mi zupełnie nie pasowały. Pomyślałem sobie w sezonie, że to drzewo to coś dziwnego jest. Może orzech pośredni - mieszanka orzecha włoskiego z czarnym, a może jakaś mieszanka orzecha szarego lub ajlantolistnego z orzechem włoskim?

Z liści jest podobny do orzecha włoskiego, ale coś mi w tym drzewie w nie gra. Nie są to typowe liście włoskiego. I do tego ta korowina - zupełnie inna. No i pokrój. Wszystko tu nie pasuje.

Teraz jesienią przy owocowaniu już wiem, że miałem rację. Owoce pod łupinami nie są kuliste. W przekroju mają kształt taki, jak się herby miast tworzy. Po bokach obie połówki łupin są jakby złączone takim zgrubionym pierścieniem szerokości 3-4 mm. Taka obwódka powstała niczym przy lepieniu pierogów. Na dole orzechy są ostro zakończone. Na górze nieco wklęśnięte.

Rozmiarowo orzechy są większe od orzechów włoskich. Rzeźbienie skorup głębsze. Kolorystyka podobna, może ton ciemniejsza. W weekend je otwieram.

Drzewo jak widać jest dość duże. Ma ponad 10 metrów i rozrasta się mocno na boki. Owocuje dość mizernie. Szybko zgubiło liście.

Ktoś spotkał takiego orzecha już? Poszukuję jego nazwy (zerknij na P.S. pod zdjęciami - już wiem, co to za orzech). 

Tak wyglądał od czerwca do dziś dnia:

Orzechy orzeszników

Potocznie na owoce drzew zwanych orzechami mówi się orzechy. Podobnie jest z mniej znanymi u nas drzewami - orzesznikami (Carya Sp.). Dziś chciałem pokazać, jak wyglądają owoce tych drzew (są nieco mniejsze od owoców orzechów). Zatem będzie o orzechach orzeszników. Tych najbardziej popularnych, pomimo, że i tak są rzadkościami w Polsce. A są to tak piękne drzewa, że warto by je w większych parkach zacząć sadzić. Dla urody i jako pokarm choćby dla wiewiórek.

Zebrałem na jednej planszy te orzechy. Dwa są dość podobne - a orzech gorzki ewidentnie różny od pozostałych. Orzechy to bardzo dobra cecha ułatwiająca identyfikację tych drzew. O ile od razu widać po małych owocach, że to orzesznik gorzki, to te dwa pozostałe ciężej rozróżnić. W tym przypadku sięgamy głębiej. Rozłupujemy łupinę i już dobrze widać różnicę.

Orzech mandżurski - czerwone kwiaty żeńskie

Jeśli zastanawiacie się, który z orzechów kwitnie najurokliwiej, to jest to bardzo rzadko spotykany u nas orzech mandżurski (Juglans mandshurica, Juglans stenocarpa). Jego kwiaty męskie nie odbiegają co prawda od kwiatów męskich orzecha czarnego, orzecha ajlantolistnego czy orzecha szarego. No może są nieco dłuższe, ale tak samo zwisające, smukłe, żółtozielone.

Inaczej jest z kwiatami żeńskimi. Te zachwycają czerwonawą barwą. Dzięki temu są z daleka widoczne i dzięki temu łatwo tego orzecha rozpoznać, albowiem wszystkie te mniej znane orzechy są bardzo do siebie podobne, gdy nie kwitną i nie owocują. Rośnie w waszych parkach orzech mandżurski?

Orzech czarny mizernie zaowocował w tym roku

Mamy w mieście, w bardzo charakterystycznym punkcie, duże, wiekowe drzewo orzecha czarnego. W zeszłym roku opisałem, jak sypnęło przy mnie orzechami. Przeszedłem się wczoraj sprawdzić, jak w tym roku z jego owocowaniem. Zaskoczył mnie negatywnie. Orzechów wypatrzyłem bardzo mało (w przeciwieństwie do orzechów orzecha włoskiego, których będzie dużo w tym sezonie - nie zaszkodziły im wiosenne przymrozki). Dużo leżało natomiast pod drzewem niedojrzałych jeszcze owoców. Efekt pewnie ostatnich wiatrów i frontów burzowych z ulewami. Szkoda.

Spadają orzechy czarne

Dużo później, niż u naszego orzecha włoskiego, spadają owoce z drzew orzecha czarnego. Dziś takie mnie "zaatakowały" -> stąd i te zdjęcia i wpis.

Owoce są zielonożółte, większe, cięższe i w grubszych łupinach, o zupełnie innej strukturze. Łupiny nie otwierają się na gałązkach. Może czasami delikatnie pękają, ale sam orzech pozostaje w łupinie nawet po opadnięciu. Tak naprawdę, to ciężko go, w czystej formie, stamtąd wydobyć. Po rozkrojeniu mięsistej, gąbczastej łupiny pojawia się orzech ale w śliskiej, brązowawej, mięsistej, ściśle przylegającej ochronnej otoczce. Ona brudzi dłonie na brązowo. Dopiero po jej zeskrobaniu dostajemy się do orzecha. Sam orzech dużo twardszy - zwykły dziadek do orzechów nie daje rady go rozłupać. Nieco większy i w skorupie rzeźbionej nieco inaczej. Skorupa przypomina raczej kamień niż orzecha.

Sypnęło orzechami

Od 2, 3 tygodni zbieram orzechy spod moich drzewek. Zarówno te laskowe i włoskie. Maksimum było po kilku wietrznych dniach i nocach. Co ciekawe leszczyna pospolita sypnęła niemal od razu wszystkimi owocami a ta purpurowolistna ma jeszcze owoce na gałązkach. One mocniej się trzymają i wiatry im nie straszne. Ciekawa różnica. Wiedzieliście?

Jeśli chodzi o orzechy włoskie to orzechów nie ma już u mnie na gałązkach. Więcej. Na wielu drzewach nie ma już liści. Ostatnie orzechy podkradły kruki i wrony. Dla nich to jesienny rarytas.

Smacznego:

Orzechów włoskich zatrzęsienie

Takich ilości orzechów włoskich, jak w tym roku to ja jeszcze nie widziałem. Drzewa obrodziły, jak nigdy. Brak wiosennych przymrozków bardzo się ku temu przyczynił. Orzechy się sypią już nie tylko podczas podmuchów wiatru. To już pora i spadają same, wymykając się z otwierających się szeroko zielonych łupin.

Ciekawy jestem czy przełoży się to na cenę orzecha w sprzedaży. Generalnie to drogi owoc jest. A że smaczny i bardzo prozdrowotny to i chodliwy. Zazwyczaj go było mało - ten rok jest inny. Ale czy ceny spadną?

Jeszcze o jednej rzeczy chciałem napisać. Raj mają ptaki, które uwielbiają te orzechy. Ale ponieważ orzechy mają twarde łupiny to ciężko je skonsumować. Ale jest na to sposób. Ptaki z wysokości upuszczają zdobyte orzechy na asfalt i chodniki. A jeśli to nie pomaga to robią to przed jadącymi pojazdami. Zgniecione orzechy są gotowe do konsumpcji. Widzieliście takie akcje?