Brzoza papierowa z Ogrodu Krasińskich w Warszawie

Brzoza papierowa (Betula papyrifera) pochodzi z Ameryki Północnej, gdzie rozciąga się na wyższych szerokościach geograficznych aż po Labrador i Zatokę Hudsona na północy, a po Iowa i Nebraskę na południu. To duże drzewo, o wysokości nawet 20-25 metrów w swojej ojczyźnie, z dość cienką strefą gałęzi, czasami zwisającymi na końcach. U nas potrafi osiągnąć ponad 10 metrów. Kora pnia jest jedną z najbielszych wśród brzóz, przeważnie bardzo gładka, ale odchodząca cienkimi, papierowymi warstwami. Czasami z odcieniem różu. Co ciekawe dawniej Indianie wykorzystywali korę tej brzozy do wykładani swoich łodzi. Młode pędy są brodawkowate, owłosione. Liście jajowate, zaokrąglone, czasami sercowate u nasady, smukłe i spiczaste. Duże jak na brzozowe - osiągają nawet 16 cm długości i 9 cm szerokości. Brzegi mają nieregularne, często podwójnie ząbkowane i owłosione. Kotki męskie do 10 cm długości. Kotki żeńskie, zwisające, o długości około 3,5 cm i grubości do 6,5 cm.

W ogrodach jest cenna ze względu na efekt, jaki daje żywa biel jej pnia. Gatunek ten jest bardzo zróżnicowany, niektóre drzewa potrafią mieć liście o połowę mniejsze niż u typowego przedstawiciela. Kilka takich brzóz papierowych można podziwiać w warszawskim Ogrodzie Krasińskich. Poniżej zdjęcia najstarszej z nich: 

Pięke drzewo, nieprawdaż? Jakże inne niż nasza brzoza brodawkowata.

Brzoza Maksymowicza latem

Brzoza Maksymowicza (Betula maximowicziana) latem ma liście o 2 kolorach. Te pierwsze, dopiero co powstające, są delikatnie czerwonawe. Po pewnym czasie dopiero stają się zielone. Latem też ładnie widać na brzegu podwójne piłkowanie z lekko wygiętymi, ostrymi ząbkami.

To jedna z piękniejszych brzóz o dużych, dekoracyjnych liściach. Nie nadaje się jednak do małych ogrodów, bo to dość duże drzewo będzie.

Brzozowe gałązki na Boże Ciało

W czwartek obchodziliśmy Święto Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa nazywane Bożym Ciałem. To jest święto ruchome - jego data zależy od terminu Wielkanocy w danym roku. Boże Ciało przypada dokładnie 60 dni po Wielkanocy. Zatem, gdy Wielkanoc wypada wcześnie to Boże Ciało mamy w maju i tak było w tym roku.

W czasie święta w każdym kościele celebrowane są procesje do czterech ołtarzy. Procesje odbywają się wokół kościoła. Ołtarze są udekorowane kwiatami i przybrane dopiero co ściętymi, zielonymi drzewami brzozy brodawkowatej (Betula pendula), których gałązki, zaraz po opuszczeniu ołtarza przez kapłana, są obrywane przez wiernych. Dlaczego brzoza i o co chodzi w tym rytuale?  

Dlaczego odłamujemy gałązki brzozowe w czasie procesji Bożego Ciała?

Uczestnicząc w procesji śpiewamy "Od powietrza, głodu, ognia i wojny – zachowaj nas Panie". Uważa się, że zwyczaj odłamywania zielonych gałązek brzozowych, po odwiedzeniu ołtarza przez kapłana, ma swoje źródło w pradawnych wierzeniach jeszcze za czasów przedchrześcijańskich. Gałązki z brzozy zabrane z takiego ołtarza miały mieć niezwykłą i dobroczynną moc. Miały chronić przed burzami, czarami i padaniem złych uroków. Wierzymy w dobroczynne właściwości brzozy zerwanej z ołtarza w Boże Ciało. Wierni zabierają je do domów, aby przyczyniały się urodzaju i strzegły domostwo przed burzami. 

Do dziś mieszkańcy wsi wtykają gałązki brzozowe w ziemię na miedzy, aby zabezpieczały zasiewy przed burzami, klęskami pogodowymi i klęską nieurodzaju. Gałązki przechowywano również przez cały rok włożone za wiszący na ścianie święty obraz, aby chroniły gospodarstwo od pożaru. 

Dlaczego brzoza?

Brzoza w naszej tradycji ludowej była od zawsze postrzegana jako symbol odradzającego się życia, mocy witalnych, nadchodzącej wiosny i pożegnania zimy. Wiązano jej moce z z młodością, czystością, dziewiczością. Przypisywano jej magiczną moc - ciosano brzozowe kołyski dla dzieci, wierząc, że zapewni im to ochronę przed "złymi urokami" i „złym spojrzeniem”. Rózgami brzozowymi odpędzano demony. Sadzono ją na grobach zmarłych za głową zmarłego. Robiono z niej krzyże na cmentarzach, aby bronić nasz żywy świat przed przybyszami zza grobów, bo brzoza jest drzewem dobrym, płaczącym i litościwym, a jej biała kora jest widoczna z daleka. Zielonymi gałązkami brzozy majono dom i całą zagrodę na Zielone Świątki. 

Ja bardzo zawsze się dziwiłem tłumowi rwącemu te gałązki brzozowe z 4 ołtarzy w czasie procesji. Tradycja to tradycja, warto wiedzieć dlaczego. Co sądzicie na ten temat?

Brzoza biała-chińska odm. północna

Dziś rarytas o mega korowinie. Generalnie brzoza biała-chińska (Betula albosinensis) ma korę pomarańczowoczerwoną, białoczerwoną, troszkę żółtawą, łuszcząca się cienkimi asami. Ja spotkałem jej odmianę północną (Betula albosinensis var. septentrionalis) o nieco jaśniejszej korowinie niż opisywane w literaturze. I tak rewelacyjny widok. 

Odmiana ta została opisana na podstawie okazów zebranych przez Ernesta Wilsona na skrajnym zachodzie Syczuanu, w Tapao Shan, występuje także w Shensi i Kansu. "Kora jest pomarańczowo-brązowa lub pomarańczowa do żółtawo-pomarańczowej lub pomarańczowo-szarej. Wyjątkowo piękna i sprawia, że drzewo jest widoczne w lesie." Tak pisał o niej sam Wilson, który wprowadził ją do handlu na początku XX wieku. Z Chin najpierw trafiła do Moskwy, a potem w 1901 roku do Anglii i niedługo potem do Polski do Kórnika. W 1930 roku posadzono ją w Ogrodzie Botanicznym w Poznaniu. Rośnie tam do dziś i jest olbrzymim rarytasem dendrologicznym.

Od typowego gatunku odróżniają ją liście raczej podłużnojajowate niż jajowate, młode pędy są wyraźniej gruczołowe, jedwabiste na żyłach na spodzie i z wydatnymi kępkami włosów w kącikach nerwów.

Niestety czteropniowe drzewo, które spotkałem, miało dość wysoko pierwsze gałęzie więc prezentuję tu tylko jej ciekawą korowinę. W Polsce najpiękniejsze brzozy biało-chińskie można spotkać w arboretum w Przelewicach. Jest ich tam 9 rosnących w jednej grupie. Najprawdopodobniej zostały posadzone na początku lat 40 XX wieku.

Brzoza czarna i jej urokliwa korowina

Brzoza czarna (Betula nigra) zwana często brzozą nadrzeczną - nie jest taka czarna, jak nazwa wskazuje. Za młodu literatura określa kolory jej kory jako czerwono-brązowe, srebrzysto-szare, różowo-brązowe, kremowe, rdzawe. Dla mnie ona jest łososiowa, niemal pomarańczowa. Wyjątkowa w swoim rodzaju. Jedno jest pewne - kora ta bardzo charakterystycznie łuszczy się szerokimi pasami. Daje drzewku dużo uroku w okresie bezlistnym.

Jej ojczyzną jest wschodnie i centralne USA. U nas bardzo rzadko się pojawia wśród nasadzeń, ale jest dostępna w szkółkach. Dobre drzewo dla zieleni miejskiej. Udało mi się ostatnio natknąć na kilka takich młodych brzóz czarnych w Warszawie.

Brzoza brodawkowata jesienią

Mam jakiś taki sentyment do naszych brzóz brodawkowatych w jesiennej porze. To zestawienie biało-czarnej korowiny z żółknącymi, złotymi liśćmi robi na mnie wrażenie. A co ciekawe, liście nie dość, że przebarwiają się dość długo, to wiszą na gałązkach tygodniami. To nie trwa krótko, jak u wielu innych drzew. Przez długi okres można podziwiać kolory złotej polskiej jesieni na brzozie brodawkowatej.

Brzoza żótła jest naprawdę żółta

Dziś postaram się udowodnić, że brzoza żółta jest najpiękniejszą z brzóz, jeśli chodzi o jesienne przebarwienia liści. Żadna inna brzoza nie prezentuje takiej intensywnej barwy. Ten żółty to jest złoty kolor. Aż oczy bolą, gdy takie drzewo jest oświetlane pełnią promieni słonecznych. Uroku całości dodaje korowina - nieco podobna do czereśniowej acz bardziej żółta i łuszcząca się. Rewelacja. 

Szkoda, że tak rzadko brzoza żółta bywa w naszych parkach czy ogrodach. A przecież z powodzeniem wytrzymuje nasze ostre zimy. Warto ją rozpowszechnić.

Brzoza brodawkowata w lipcu - seria drzewa rodzime

Najczęściej przybliżam na blogu ciekawe gatunki i odmiany drzew i większych krzewów do naszych ogrodów i zadrzewień miejskich. Ale warto też pokazać te nasze rodzime, typowe, często spotykane drzewa. Stałych bywalców naszych parków, pól czy lasów. One też są warte pokazania. Też ładnie wyglądają. Też mają zastosowanie w ogrodach. No i koniecznie trzeba umieć je rozpoznać o każdej porze roku.

Dziś chciałem pokazać, jak wygląda brzezina latem - tak potocznie nazywa się najpopularniejszą z naszych brzóz - brzozę brodawkowatą. Oczywiście najszybciej rzuca się w oczy jej biała korowina, z wiekiem spękana z czarnymi fragmentami. Ładnie teraz widać, jak na średnich drzewach korowina się łuszczy i odchodzi pasami. Liście intensywnie zielone, romboidalne, średniej wielkości i podwójnie piłkowane. Im bliżej połowy lipca tym owoce brzozy - oskrzydlone orzeszki skupione w walcowate owocostany - zaczynają się rozpadać i rozsiewać nasionka. Powoli ten proces zaczyna już następować. Pod brzozą i w okolicy będzie pełno nasionek.